Meva-sabzavot eksportini yengillashtiruvchi yangi tizim joriy etilmoqda
Milliy mahsulotlarimizni jahon bozorlariga olib chiqish, eksportchi tadbirkorlarimizni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash va sohadagi ortiqcha byurokratik to‘siqlarni bartaraf etish yo‘lida navbatdagi tarixiy qadam tashlandi. O‘zbekistonda fitosanitariya tartib-taomillarini tubdan soddalashtirish hamda meva-sabzavot va oziq-ovqat mahsulotlari eksportini yangi bosqichga olib chiqish maqsadida zamonaviy tizim yo‘lga qo‘yilmoqda.
Davlatimiz rahbari tomonidan soha rivojiga turtki beruvchi “Fitosanitariya tartib-taomillarini soddalashtirish hamda meva-sabzavot va oziq-ovqat mahsulotlarini eksport qilish jarayonlarini takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ–193-sonli qaror qabul qilindi. Ushbu hujjat bilan fitosanitar nazoratga raqamli texnologiyalar, jamoatchi inspektorlar instituti va zamonaviy agrologistika markazlari faol tatbiq etiladi.
Tadbirkorlarning 60 milliard so‘m mablag‘i tejab qolinadi
Mazkur qaror mahalliy eksportchilarimiz uchun haqiqiy tuhfa bo‘ldi, deyish mumkin. Yangi tartibga ko‘ra, tadbirkorlarning o‘z yuklarini ko‘rikdan o‘tkazish maqsadida bojxona va karantin omborlarida saqlashi bilan bog‘liq bo‘lgan ortiqcha xarajatlari 60 milliard so‘mgacha qisqartiriladi. Bu mablag‘lar biznes vakillarining cho‘ntagida qolib, faoliyatini yanada kengaytirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, fitosanitar xavf darajasi o‘rtacha bo‘lgan import tovarlarini tekshirish va rasmiylashtirish jarayonlari ham tezlashadi. Ilgari buning uchun o‘rtacha 3 ish kuni talab etilgan bo‘lsa, endilikda bu muddat 1 ish kunigacha qisqartiriladi. Bu esa vaqt va mablag‘ yo‘qotilishining oldini oladi.
Tanlab olishning aqlli tizimi va «Yagona darcha»
Joriy 2026 yilning 1 avgustidan boshlab sohada inson omilini cheklash maqsadida karantin mahsulotlari bo‘yicha fitosanitar nazoratda xavflarni boshqarishga asoslangan, tanlab olishning avtomatlashtirilgan maxsus mexanizmi hayotga tatbiq etiladi.
Ushbu tizim quyidagicha ishlaydi:
Ma’lumotlar E-Fitouz elektron portali orqali raqamli shaklda shakllantiriladi;
Portal Davlat bojxona qo‘mitasining mashhur “Yagona darcha” axborot tizimi bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri (integratsiya) bog‘lanadi.
Buning natijasida korrupsiya xavfi yo‘qolib, shaffoflik to‘liq ta’minlanadi. Bundan tashqari, shu yilning avgust oyidan boshlab dastlabki sinov (pilot) tariqasida meva-sabzavot yetishtirishga ixtisoslashgan ayrim tumanlarda yangilik joriy etiladi. Unga ko‘ra, mahsulotni daladan to eksport bojxonasigacha bo‘lgan zanjirda nazorat qilish uchun jamoatchi inspektorlar faoliyati yo‘lga qo‘yiladi.
2029 yildan boshlab yangi davr boshlanadi
Yurtimizning eksport salohiyatini sifat jihatidan mutlaqo yangi darajaga ko‘tarish maqsadida uzoq muddatli strategik reja ham belgilab berildi. Qarorga muvofiq, 2029 yilning 1 yanvaridan boshlab O‘zbekistondan xorijga meva-sabzavot mahsulotlarini eksport qilish faqatgina maxsus agrologistika markazlari orqali amalga oshiriladi.
Bunday markazlarda mahsulotlarni saralash, qadoqlash, kalibrlash va xalqaro standartlar asosida sertifikatlash ishlari bir joyning o‘zida bajariladi. Bu esa o‘zbek zaminida yetishtirilgan shirin-shakar mevalarning dunyo bozorlarida o‘z xaridorlarini yanada tezroq topishiga va yuqori narxlarda sotilishiga zamin yaratadi.
Sizningcha, fitosanitariya tizimining to‘liq raqamlashtirilishi va jamoatchi inspektorlarning jalb etilishi qishloq xo‘jaligi mahsulotlarimiz sifatini xalqaro bozor talablariga qay darajada moslashtira oladi?
