JCH-2026 tarixdagi eng katta ekologik zarar keltirishi aytildi

Yer yuzining milliardlab aholisi intizorlik bilan kutayotgan futbol bo‘yicha 2026 yilgi jahon chempionati boshlanishiga ham sanoqli kunlar qoldi. Biroq ushbu ulkan sport bayrami nafaqat unutilmas quvonch, balki global ekologiya uchun jiddiy tashvishlarni ham olib kelmoqda. Soha ekspertlarining bergan bayonotiga ko‘ra, bo‘lajak mundial insoniyat sport tarixidagi eng bahaybat va halokatli uglerod izini (chiqindisini) qoldirishi mumkin.

Bu galgi turnir futbol tarixida mutlaqo yangi sahifa ochadi, chunki unda ilk bor 48 ta milliy terma jamoa bosh sovrin uchun kurash olib boradi. Eslatib o‘tamiz, avvalgi jahon chempionatlarida doimiy ravishda 32 ta jamoa qatnashib kelgan edi. Ishtirokchilar soni ortgani bois, o‘yinlar ko‘lami ham kengaydi — global musobaqa joriy yilning 11 iyunidan 19 iyuliga qadar Shimoliy Amerika qit’asining uchta yirik davlati — AQSH, Kanada va Meksika yashil maydonlarida bo‘lib o‘tadi.

Okeandek masofalar va millionlab muxlislar parvozi

Musobaqaning bir yo‘la uchta bahaybat mamlakat hududida tashkil etilishi katta logistik muammolarni yuzaga keltiradi. Futbolchilar va delegatsiya a’zolari guruh bosqichi hamda pley-off o‘yinlari uchun juda uzoq masofalarga tinimsiz samolyotlarda parvoz qilishga majbur bo‘ladilar. Misol uchun, turnir mezbonlari bo‘lgan Mayami (AQSH) va Vankuver (Kanada) shaharlari o‘rtasidagi masofaning o‘zigina qariyb 4500 kilometrni tashkil etadi.

Muammo faqatgina charm to‘p ustalari bilan cheklanib qolmaydi. Terma jamoalardan tashqari, yuzlab rasmiy shaxslar, minglab OAV xodimlari (jurnalistlar) va millionlab ashaddiy ishqibozlar ham Amerika qit’asi shaharlari aro juda tez-tez, sutkasiga samolyot va poyezdlarda harakatlanishadi. Xalqaro futbol federatsiyasi (FIFA) taqdim etgan rasmiy hisob-kitoblarga qaraganda, ushbu grand turnirga dunyoning turli nuqtalaridan 5 milliondan ziyod muxlis tashrif buyurishi kutilmoqda.

Sanoqsiz is gazi: Olimpiada va Qatardan bir nechta barobar ko‘p

Shveysariyaning nufuzli Lozanna universiteti (UNIL) mutaxassislari tomonidan o‘tkazilgan maxsus ekologik model tahlillari dahshatli raqamlarni oshkor qildi. Unga ko‘ra, bir oylik musobaqa davomida atmosferaga chiqariladigan karbonat angidrid ($SO_2$) gazining umumiy miqdori 9 million tonnaga yetishi mumkin.

Agar ushbu ko‘rsatkichni yaqin yillarda o‘tgan boshqa yirik sport musobaqalari bilan taqqoslasak, vaziyat naqadar jiddiy ekani yaqqol namoyon bo‘ladi:

Lozanna universitetining taniqli geografi Devid Gogishvili yuzaga kelgan bu holatga quyidagicha baho berdi:

«Agar so‘nggi yillarda o‘tkazilayotgan Butunjahon Olimpiya o‘yinlari tashkilotchiligida uglerod izini maksimal darajada qisqartirish va tabiatni asrash tendensiyasi (intilishi) yaqqol kuzatilayotgan bo‘lsa, afsuski, erkaklar o‘rtasidagi futbol bo‘yicha jahon chempionatlarida biz buning mutlaqo aksini — ekologik zararning ortib borayotganini ko‘rmoqdamiz».

JCH-2030: Stadionlar geografiyasi yanada kengayadi

Eng achinarlisi, FIFA ushbu ekologik tanqidlardan to‘g‘ri xulosa chiqarmoqchi emas. Ma’lum qilinishicha, navbatdagi 2030 yilgi yubiley jahon chempionatida musobaqa geografiyasi va stadionlar qamrovi yanada kengayadi va chiqindi gazlar miqdori rekordlarni yangilaydi.

Bo‘lajak JCH-2030 turniri dastlab Janubiy Amerikaning uchta davlati — Argentina, Urugvay va Paragvaydagi uchta tarixiy ochilish uchrashuvlari bilan start oladi. Shundan so‘ng, jamoalar va millionlab muxlislar Okean ortidan uchib o‘tib, musobaqani Yevropa hamda Afrika qit’asida — Marokash, Ispaniya va Portugaliya davlatlari mezbonligida davom ettirishadi. Futbol olamining bunday tijoriy qadamlari yashil sayyoramizning kelajagini xavf ostiga qo‘yishi mumkin.

Sizningcha, FIFA futbol geografiyasini kengaytirish va daromadni oshirish yo‘lida sayyoramiz ekologiyasiga mana shunday ulkan zarar yetkazilishiga ko‘z yumishi to‘g‘rimi?