Жамес Вебб телескопи ВАСП-94А б экзопланетасида қўшалоқ атмосферани аниқлади
Жамес Вебб космик телескопи Ердан тахминан 600 ёруғлик йили узоқликда жойлашган ВАСП-94А б экзопланетасида ғайритабиий атмосфера тузилишини қайд этди. Транзит спектроскопияси маълумотлари таҳлили шуни кўрсатдики, сайёра атмосферасининг турли зоналари тубдан фарқ қилувчи физик ва кимёвий хусусиятларга эга — бу эса амалда битта осмон жисмида «икки хил атмосфера» шаклланишини англатади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.
ВАСП-94А б «қайноқ юпитерлар» синфига мансуб бўлиб, у ўз юлдузига жуда яқин масофада айланади ва доимий равишда бир томони билан унга қараган (тўлқинли боғланиш). Бу шуни англатадики, сайёранинг бир томони доимий жазирама остида, қарама-қарши томони эса абадий зулматда қолади. Бироқ янги кузатувлар ҳатто ёритилган ярим шарнинг ўзида ҳам атмосфера бир хил эмаслигини кўрсатди.
Олимлар икки хил режимни ажратиб кўрсатишди: сайёранинг «тонгги» ярим шарида спектр силлиқлашган ва молекулалар сигналларига бой эмас. Бу чуқур қатламларни тўсиб қўядиган зич минерал булутлар билан изоҳланади. Аксинча, «кечки» ярим шарда спектр анча тиниқроқ бўлиб, у ерда сув буғлари ва бошқа кимёвий маркерлар яққол намоён бўлади.
Маълумотларни талқин қилиш учун олимлар 3D иқлим моделларини ишлаб чиқдилар. Унга кўра, булутлар совуқроқ тунги томонда ҳосил бўлади, сўнгра кучли шамоллар орқали тонгги томонга ўтади. Иссиқроқ кундузги зонага яқинлашган сари улар буғланиб кетади ва кечки ярим шарга келиб атмосфера шаффофлашади. Томонлар орасидаги ҳарорат фарқи 126 °К га етади, бу эса булут зарраларининг фазавий ҳолатини ўзгартириш учун етарлидир.
Ушбу тадқиқот экзопланеталар атмосферасини бир хил қобиқ сифатида моделлаштириш анъанавий ёндашуви маълумотларни нотўғри талқин қилишга олиб келиши мумкинлигини кўрсатмоқда. Қайноқ юпитерлар мисолида реал атмосфера тузилмалари илгари тахмин қилинганидан анча мураккаб ва динамикроқ бўлиб чиқди.
