Vladimir Putinning Xitoyga tashrifi yakunlari va muhim kelishuvlar
Rossiya Prezidenti Vladimir Putinning Xitoy Xalq Respublikasiga uyushtirgan ikki kunlik sermahsul rasmiy tashrifi nihoyasiga yetdi. Rossiya rahbari Pekinda oliy darajadagi uchrashuvlarni muvaffaqiyatli yakunlab, Moskvaga jo‘nab ketdi. Mazkur tashrif doirasida ikki qudratli davlat o‘rtasida jami 42 ta muhim hujjat, jumladan, ikki tomonlama munosabatlarni yangi bosqichga olib chiquvchi Keng qamrovli sheriklik va strategik hamkorlikni chuqurlashtirish to‘g‘risidagi qo‘shma bayonot imzolandi.
Uch soatlik muzokaralar va «uch kuz» maqoli
«RIA Novosti» axborot agentligining xabar berishicha, davlat tashrifi dasturining eng asosiy va qizg‘in qismi 20 may kuniga to‘g‘ri keldi. Ushbu tarixiy kun mashhur Tyananmen maydonida Rossiya rahbari sharafiga to‘plardan tantanali ravishda o‘q uzish marosimi bilan boshlandi.
Shundan so‘ng Xitoy Raisi Si Szinpin va Vladimir Putin o‘rtasidagi rasmiy muzokaralar start oldi. Muloqotlar dastlab o‘ta nozik masalalar muhokama qilingan tor doirada, keyinchalik esa kengaytirilgan tarkibda, rasmiy delegatsiyalar ishtirokida davom etdi va qariyb uch soatga yaqin vaqt oldi. Uchrashuv davomida Putin Si Szinpinga qarata samimiy ohangda «qadrli do‘stim» deya murojaat qildi va yaqinlikni ifodalovchi mashhur xitoy maqolidan iqtibos keltirdi: «Bir kun ko‘rishmasang, xuddi uchta kuz fasli o‘tgandek bo‘ladi».
Salmoqli delegatsiya: Rossiya elitasi Pekinda
Moskva ushbu tashrifga o‘ta jiddiy tayyorgarlik ko‘rgani uning Pekinga borgan delegatsiyasi tarkibidan ham ko‘rinib turardi. Prezident hamrohligida Xitoyga besh nafar Bosh vazir o‘rinbosari, sakkiz nafar vazir, Markaziy bank rahbari hamda eng yirik davlat korporatsiyalari va yetakchi hududlar rahbarlari yetib kelishdi.
Ularning orasida quyidagi eng nufuzli shaxslar bor edi:
Hukumat va moliya vakillari: Bosh vazirning birinchi o‘rinbosari Denis Manturov, Tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov, Moliya vaziri Anton Siluanov va Markaziy bank raisi Elvira Nabiullina;
Gigant korporatsiyalar egalari: Aleksey Miller («Gazprom»), Igor Sechin («Rosneft»), German Gref («Sberbank») va Andrey Kostin (VTB).
Tovar ayirboshlash 30 baravarga o‘sdi va yangi deklaratsiya
Sammitning eng salmoqli natijalaridan biri — tomonlarning ko‘p qutbli dunyo va yangi turdagi xalqaro munosabatlarni shakllantirish to‘g‘risidagi qo‘shma deklaratsiyani qabul qilgani bo‘ldi. Shuningdek, joriy yilda tashkil etilganiga 25 yil to‘lgan «Yaxshi qo‘shnichilik, do‘stlik va hamkorlik to‘g‘risida»gi tarixiy shartnoma muddatini yana uzaytirishga qaror qilindi.
Vladimir Putin o‘z nutqida o‘tgan chorak asr davomida ikki qo‘shni mamlakat o‘rtasidagi o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 30 barobardan ziyod o‘sganini va bir necha yildan buyon yillik 200 milliard dollardan yuqori darajada barqaror saqlanib qolayotganini mamnuniyat bilan qayd etdi. Si Szinpin esa o‘z navbatida, joriy 2026 yilning dastlabki to‘rt oyi ichida o‘zaro savdo aylanmasi yana 20 foizga ko‘payganini qo‘shimcha qildi.
Rasmiy muzokaralar yakunida ikkala davlatda ham «Ta’lim yili»ning tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi. Kechga yaqin esa yetakchilar shinam muhitda an’anaviy choyxo‘rlik ustida suhbatni davom ettirishdi. Prezident yordamchisi Yuriy Ushakovning so‘zlariga ko‘ra, ushbu norasmiy uchrashuvda Ukraina inqirozi, Yaqin Sharqdagi urush va AQSH bilan bo‘lgan murakkab munosabatlar atroflicha muhokama qilingan.
Ochiqlik belgisi: Trampning tashrifi va vizasiz rejim uzaytirilishi
Rossiyalik mehmonlar uchun eng yoqimli va amaliy yangiliklardan biri — ikki davlat o‘rtasidagi o‘zaro vizasiz rejim muddatining 2027 yil 31 dekabrga qadar uzaytirilishi bo‘ldi. Dastlab Pekin hukumati bu boradagi o‘z qarorini e’lon qildi, Moskva esa bunga javoban xuddi shunday chorani joriy etadi. Ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu kelishuv amalda bo‘lgan davrda Rossiyaga Xitoydan 2 million nafar, Xitoyga esa Rossiyadan 1 millionga yaqin sayyoh va fuqarolar tashrif buyurishga ulgurgan.
Bundan tashqari, Putin rasmiy kun tartibidan tashqari, Dyaoyuytay qarorgohida 36 yoshli xitoylik muhandis Pen Pay bilan uchrashib, diydorlashdi. Qizig‘i shundaki, ular ilk bor bundan 26 yil avval — 2000 yilning iyul oyida, Putinning Xitoyga ilk davlat tashrifi chog‘ida Pekindagi Beyxay bog‘ida tasodifan ko‘rishib, suratga tushishgan edi. Keyinchalik Pen Pay Moskvada tahsil oldi va hozirda o‘z vatanida, Xunan provinsiyasida muhandislik kasbi bo‘yicha faoliyat yuritmoqda.
E’tiborli jihati, Putinning Pekinga tashrifi AQSH Prezidenti Donald Trampning 15 may kuni yakunlangan Xitoy safaridan atigi bir hafta o‘tib tashkil etildi. Tramp o‘z tashrifidan so‘ng, Si Szinpin unga Eronga qurol-yarog‘ yetkazib bermaslik borasida shaxsan va’da berganini alohida ta’kidlagan edi. Biroq oradan bir hafta o‘tib o‘tkazilgan Rossiya-Xitoy sammiti Pekinning xalqaro maydondagi o‘z mustaqil strategik yo‘liga sodiq ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.
Sizningcha, Tramp va Putinning ketma-ket Pekinga kelishi Xitoyning jahon siyosatidagi bosh vositachilik mavqeini qay darajada mustahkamlaydi?
