Tramp musulmon davlatlarini kelishuvlarga qo‘shmoqchi
AQSH prezidenti Donald Tramp Yaqin Sharqdagi ehtimoliy yangi siyosiy jarayonlar haqida fikr bildirdi. U Truth Social ijtimoiy tarmog‘ida yozishicha, agar Eron bilan tinchlik kelishuviga erishilsa, Saudiya Arabistoni, Qatar, Pokiston, Turkiya, Misr va Iordaniya ham ushbu jarayonlarga qo‘shilishi kerak.
Trampning fikricha, mintaqada barqarorlikni ta’minlash uchun faqat Vashington va Tehron o‘rtasidagi kelishuv yetarli emas. Unga ko‘ra, Yaqin Sharq va musulmon dunyosida ta’sirga ega davlatlar ham umumiy diplomatik maydonga jalb qilinishi lozim. Bu orqali siyosiy muloqot, iqtisodiy hamkorlik va xavfsizlik masalalarida yangi bosqich ochilishi mumkin.
Gap, avvalo, “Ibrohim kelishuvlari” haqida ketmoqda. Ushbu kelishuvlar Isroil va ayrim musulmon davlatlari o‘rtasida diplomatik munosabatlarni tiklash, elchixonalar ochish, savdo-iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish hamda mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirishni nazarda tutadi. Bu hujjatlar Trampning birinchi prezidentlik davrida AQSH vositachiligida imzolangan edi.
AQSH prezidentining ta’kidlashicha, u 25 may kuni Saudiya Arabistoni, BAA, Qatar, Pokiston, Turkiya, Misr, Iordaniya va Bahrayn yetakchilari bilan muloqot qilgan. Suhbatlarda “Ibrohim kelishuvlari”ni kengaytirish va yangi ishtirokchilarni jalb etish masalasi muhokama qilingan.
Tramp ushbu kelishuvlarga qo‘shilgan davlatlar iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan sezilarli yutuqlarga erishganini ta’kidladi. Uning fikricha, Saudiya Arabistoni va Qatar yangi bosqichda birinchi qo‘shilishi kerak bo‘lgan mamlakatlar qatorida turibdi. Bu ikki davlatning mintaqadagi siyosiy va iqtisodiy ta’siri juda katta ekani inobatga olinsa, ularning ishtiroki kelishuvlar ahamiyatini yanada oshirishi mumkin.
Shu bilan birga, Tramp kelajakda Eronning o‘zi ham “Ibrohim kelishuvlari”ga qo‘shilishi mumkinligini aytdi. Bu bayonot, tabiiyki, katta siyosiy rezonansga sabab bo‘lishi mumkin. Chunki Eron va Isroil o‘rtasidagi munosabatlar uzoq yillardan beri keskinligicha qolmoqda.
Agar Tehron haqiqatan ham bunday jarayonga yaqinlashsa, bu Yaqin Sharq geosiyosiy manzarasida katta burilish bo‘ladi. Biroq bu hozircha faqat ehtimoliy ssenariy sifatida ko‘rilmoqda. Amalda esa Eron yadroviy dasturi, mintaqaviy ta’sir, xavfsizlik kafolatlari va Isroil bilan munosabatlar kabi og‘ir masalalar hali ham muzokaralarning eng nozik nuqtalari bo‘lib qolmoqda.
Trampning bayonotidan ko‘rinib turibdiki, Vashington mintaqada keng qamrovli diplomatik kelishuvlar tizimini shakllantirishga harakat qilmoqda. Bu jarayonda Saudiya Arabistoni, Qatar, Turkiya, Misr, Pokiston va Iordaniya kabi davlatlar muhim o‘rin tutishi mumkin.
Qisqasi, Donald Tramp Eron bilan ehtimoliy tinchlik kelishuvi amalga oshsa, musulmon davlatlari ham “Ibrohim kelishuvlari”ga qo‘shilishi kerakligini bildirdi. U Saudiya Arabistoni va Qatarni yangi ishtirokchilar orasida birinchi o‘rinda ko‘rmoqda. Hatto kelajakda Eron ham ushbu jarayonga qo‘shilishi mumkinligini aytdi. Geosiyosatda bu juda katta partiya — har bir yurish butun mintaqada aks-sado beradi.
