Гиссар тау бөктерінде, әсіресе Қашқадария мен Сұрхандария облыстарының таулы аймақтарында биыл жауын-шашын әдеттегіден айтарлықтай көп түсуде. Бір қарағанда бұл жақсы жаңалық: қар мен жаңбыр - су қоймалары, бұлақтар, өзендер үшін қосымша қор. Бірақ екінші жағы да бар: таулы ауылдардың жолдары жабылып қалады, ал көктемде су тасқыны қаупі артуы мүмкін.
Климатолог Эркин Абдулахатовтың айтуынша, 2025 жылдың декабрінен бері жауын-шашын толассыз жауған. Бірнеше күн бойы қар жауып, қар әлі ерімей жатып, қайтадан жаңбыр мен қар араласқан. Нәтижесінде Гиссар және Алай тау жоталарында әдеттегі маусымға қарағанда көбірек қар қоры жинақталған.
Маманның айтуынша, бұл жағдай таудағы бақылау станцияларында да нақты тіркелген. Мәселен, Ходжент пен Душанбені байланыстыратын Анзоб асуында шамамен 2 метрге жуық қар жиналғаны айтылады. Бұл жауын-шашын көп болған 2024 жылмен салыстырғанда екі есеге жуық жоғары көрсеткіш. Сол жылы да қыс пен көктем айларында жауын-шашын мөлшері жоғары болды. Сондықтан биыл су қоры бойынша жағдай әлдеқайда тұрақты және берекелі болуы мүмкін деген үміттер бар.
Бірақ қалың қар әрдайым "тек пайда" дегенді білдірмейді. Күшті жауын-шашын қауіпті жағдайларды да тудырады. Осы түні Тәжікстандағы М-34 тасжолында, Анзоб асуының кіреберіс бөлігінде қар көшкіні болғаны туралы хабар тарады. Салдарынан туннель ішінде көліктер мен адамдар қалып қойғаны айтылады. Мұндай жағдайлар жол қозғалысын бұзады, қауіпсіздікке қатер төндіреді және құтқару жұмыстарын қиындатады.
Өзбекстанда да ұқсас көріністер байқалады. Әлеуметтік желілерде Науаи облысының Нұрата және Хатырчи аудандарындағы таулы ауылдарды байланыстыратын жолдардың жабылғаны туралы суреттер тарады. Атап айтқанда, Чуя және Лангар ауылдарына апаратын жолдарда 2-3 метр қалыңдықта қар жиналған. Сондай-ақ, Қамашы ауданының Қызылтом ауылына баратын 10 шақырымдық жол екі айға жуық қар астында қалып, ауылдың сыртқы әлемнен ажыратылғаны туралы ақпарат бар.
Төтенше жағдайлар министрлігінің мәліметінше, кей жерлерде қардың қалыңдығы 2-3 метрге дейін жеткен. Бұл жағдай толығымен "ешқашан болмаған" деген дәрежедегі төтенше аномалия болмауы мүмкін, бірақ соңғы жылдары мұндай ауқым сирек кездескені айтылуда. Демек, табиғат "кәдімгі қыс" сценарийіне емес, қатаң режимге көшкен.
Климатологтардың пікірінше, соңғы жылдары климаттың өзгеруі айқын сезілуде. Көктемнің ерте келуі, ыстық күндердің тез басталуы қардың тез еруіне әкелуі мүмкін. Егер осы уақытта жаңбыр көп жауса, өзендер мен сайларда су деңгейі тез көтеріліп, су тасқыны қаупі артады. Қар қоры көп болған жылдары "бір күнде көп су" сценарийі өте қауіпті: жер ылғалға қанығып үлгермейді, ағындар күшейеді, ойпатты жерлерде қауіп артады.
Сондықтан бұл мәселе тек Өзбекстанның өзімен шектелмейді. Көршілес Тәжікстан мен Қырғызстанда да өзен арналарын нығайту, жағалауларды қалпына келтіру, қауіпті жерлерде алдын алу жұмыстарын алдын ала жүргізу маңызды. Мамандар бұл маусым Әсіресе Төтенше жағдайлар министрлігі мен Су шаруашылығы министрлігі үшін жауапкершілік жоғары болады деп санайды: бақылау, ескерту және жедел әрекет ету жоспары бұрын-соңды болмағандай маңызды.
Қысқасы, биылғы көп қар - бір мезгілде әрі мүмкіндік, әрі сынақ. Су қоры көбейсе, жазда егістікке, бау-бақшаға, ауызсуға пайдасы бар. Бірақ көктемге дайындық мықты болмаса, су тасқыны мен жолдардың жабылып қалуы сияқты мәселелер ауыр зардаптар әкелуі мүмкін. Ең дұрысы - қазірден бастап сақтық шараларын күшейту: қауіпті жолдарды ашу, өзен арналарын тексеру, халықты жедел ескерту жүйесін іске қосу. Табиғат үлкен "сигнал" берді - енді оны дұрыс оқу ғана қалды.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
