Мева-сабзавот экспортини енгиллаштирувчи янги тизим жорий этилмоқда
Миллий маҳсулотларимизни жаҳон бозорларига олиб чиқиш, экспортчи тадбиркорларимизни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш ва соҳадаги ортиқча бюрократик тўсиқларни бартараф этиш йўлида навбатдаги тарихий қадам ташланди. Ўзбекистонда фитосанитария тартиб-таомилларини тубдан соддалаштириш ҳамда мева-сабзавот ва озиқ-овқат маҳсулотлари экспортини янги босқичга олиб чиқиш мақсадида замонавий тизим йўлга қўйилмоқда.
Давлатимиз раҳбари томонидан соҳа ривожига туртки берувчи “Фитосанитария тартиб-таомилларини соддалаштириш ҳамда мева-сабзавот ва озиқ-овқат маҳсулотларини экспорт қилиш жараёнларини такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ–193-сонли қарор қабул қилинди. Ушбу ҳужжат билан фитосанитар назоратга рақамли технологиялар, жамоатчи инспекторлар институти ва замонавий агрологистика марказлари фаол татбиқ этилади.
Тадбиркорларнинг 60 миллиард сўм маблағи тежаб қолинади
Мазкур қарор маҳаллий экспортчиларимиз учун ҳақиқий туҳфа бўлди, дейиш мумкин. Янги тартибга кўра, тадбиркорларнинг ўз юкларини кўрикдан ўтказиш мақсадида божхона ва карантин омборларида сақлаши билан боғлиқ бўлган ортиқча харажатлари 60 миллиард сўмгача қисқартирилади. Бу маблағлар бизнес вакилларининг чўнтагида қолиб, фаолиятини янада кенгайтиришга хизмат қилади.
Шунингдек, фитосанитар хавф даражаси ўртача бўлган импорт товарларини текшириш ва расмийлаштириш жараёнлари ҳам тезлашади. Илгари бунинг учун ўртача 3 иш куни талаб этилган бўлса, эндиликда бу муддат 1 иш кунигача қисқартирилади. Бу эса вақт ва маблағ йўқотилишининг олдини олади.
Танлаб олишнинг ақлли тизими ва «Ягона дарча»
Жорий 2026 йилнинг 1 августидан бошлаб соҳада инсон омилини чеклаш мақсадида карантин маҳсулотлари бўйича фитосанитар назоратда хавфларни бошқаришга асосланган, танлаб олишнинг автоматлаштирилган махсус механизми ҳаётга татбиқ этилади.
Ушбу тизим қуйидагича ишлайди:
Маълумотлар E-Fitouz электрон портали орқали рақамли шаклда шакллантирилади;
Портал Давлат божхона қўмитасининг машҳур “Ягона дарча” ахборот тизими билан тўғридан-тўғри (интеграция) боғланади.
Бунинг натижасида коррупция хавфи йўқолиб, шаффофлик тўлиқ таъминланади. Бундан ташқари, шу йилнинг август ойидан бошлаб дастлабки синов (пилот) тариқасида мева-сабзавот етиштиришга ихтисослашган айрим туманларда янгилик жорий этилади. Унга кўра, маҳсулотни даладан то экспорт божхонасигача бўлган занжирда назорат қилиш учун жамоатчи инспекторлар фаолияти йўлга қўйилади.
2029 йилдан бошлаб янги давр бошланади
Юртимизнинг экспорт салоҳиятини сифат жиҳатидан мутлақо янги даражага кўтариш мақсадида узоқ муддатли стратегик режа ҳам белгилаб берилди. Қарорга мувофиқ, 2029 йилнинг 1 январидан бошлаб Ўзбекистондан хорижга мева-сабзавот маҳсулотларини экспорт қилиш фақатгина махсус агрологистика марказлари орқали амалга оширилади.
Бундай марказларда маҳсулотларни саралаш, қадоқлаш, калибрлаш ва халқаро стандартлар асосида сертификатлаш ишлари бир жойнинг ўзида бажарилади. Бу эса ўзбек заминида етиштирилган ширин-шакар меваларнинг дунё бозорларида ўз харидорларини янада тезроқ топишига ва юқори нархларда сотилишига замин яратади.
Сизнингча, фитосанитария тизимининг тўлиқ рақамлаштирилиши ва жамоатчи инспекторларнинг жалб этилиши қишлоқ хўжалиги маҳсулотларимиз сифатини халқаро бозор талабларига қай даражада мослаштира олади?
