Өзбекстанда маркетплейстер арқылы сыртқы нарыққа өнім шығарып жатқан кәсіпкерлер үшін жаңа ережелер енгізілуі мүмкін. Мәселе мынада: салықтық жеңілдіктерді пайдаланғысы келетін экспорттаушылар енді жүк кеден декларациясын ұсынуға міндетті болады. Бұл бастама Олий Мәжілістің Заң шығару палатасында мақұлданғаны атап өтілді.
Жаңа тәртіптің негізгі мақсаты қарапайым: электронды саудада бәрі «қағазсыз» жүріп жатқан кезде экспорт көлемін нақты есепке алу, ресми айналымды көрсету және жеңілдіктерді тек шын мәнінде экспорт жасағандар пайдалануын қамтамасыз ету. Яғни кім шынымен тауар шығарып жатыр — соған жағдай, ал кім «схема» жасап кеткісі келсе — оған жол жоқ.
Декларация не береді? Ең маңыздысы — экспорттаушыларға қосылған құн салығын (ҚҚС) нөлдік мөлшерлемемен қолдану мүмкіндігін ашады. Іс жүзінде бұл экспорттаушы үшін үлкен жеңілдік: құжаттар дұрыс әрі ресми болса, салық мәселесінде де нақты «жол картасы» болады.
Заң жобасында тағы бір маңызды тұс бар: электронды коммерция нарығында жиі қолданылатын, бірақ бәрі бірдей түсіне бермейтін ұғымдарға нақты анықтама енгізілуде. Атап айтқанда:
- «маркетплейс операторлары» және «тапсырыстар агрегаторлары»
- «цифрлық стриминг сервистері»
- «электронды сауда қатысушылары»
- «шекарааралық электронды коммерция»
Бұл анықтамалар «кім не үшін жауап береді?» деген сұрақтарға құқықтық тұрғыдан нүкте қояды. Өйткені онлайн саудада көбіне бір тізбекте бірнеше қатысушы болады: сатушы, платформа, төлем жүйесі, логистика, агрегатор… Ереже нақты болмаса, дау да, түсінбеушілік те көбейеді.
Депутаттар бұл нормалар онлайн сауда нарығындағы ашықтықты күшейтетінін, маркетплейстердің дамуын жеделдететінін және экономикадағы көлеңкелі айналымды азайтуға қызмет ететінін атап өтуде. Қарапайым аудармасы: «бәрі айқын болса — іс те жүреді».
Әрине, кәсіпкерлер үшін қосымша құжат — қосымша уақыт пен тәртіп. Бірақ екінші жағынан қарасақ, рәсімдеу жүйесі дұрыс жолға қойылса, экспорттаушы да ұта алады: ҚҚС бойынша жеңілдікті заңды негізде алады, саудасы ашық болады, кейін банк, инвестор немесе халықаралық серіктес алдында да сенімді көрінеді.
Қорытынды: маркетплейс арқылы экспорт енді «тек саттым да жібердім» емес, толық рәсімделген, есебі нақты бағытқа айналып келеді. Бұл тәртіптер дұрыс жұмыс істесе, онлайн экспортқа сенім артады, бәсеке адалданады, ең бастысы — кәсіпкер үшін сыртқы нарық есіктері одан әрі кеңірек ашылуы мүмкін.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
