O‘zbekistonda marketpleyslar orqali tashqi bozorga mahsulot chiqarayotgan tadbirkorlar uchun yangi qoidalar kiritilishi mumkin. Gap shundaki, soliq imtiyozlaridan foydalanishni istagan eksportchilar endi yuk bojxona deklaratsiyasini taqdim etishi talab etiladi. Ushbu tashabbus Oliy Majlis Qonunchilik palatasida ma’qullangani qayd etildi.
Yangi tartibning asosiy maqsadi oddiy: elektron savdoda hamma narsa “qog‘ozsiz” ketaverayotgan bir paytda eksport hajmlarini aniq hisobga olish, rasmiy aylanmani ko‘rsatish va imtiyozlardan faqat haqiqiy eksport qilganlar foydalanishini ta’minlash. Ya’ni kim haqiqatan tovar chiqaryapti — shunga sharoit, kim “sxema” qilib ketmoqchi — unga yo‘l yo‘q.
Deklaratsiya nima beradi? Eng muhim jihati — eksportchilarga qo‘shimcha qiymat solig‘ini (QQS) nol stavkada qo‘llash imkonini ochib beradi. Amalda bu eksportchi uchun katta yengillik: hujjatlar to‘g‘ri va rasmiy bo‘lsa, soliq masalasida ham “yo‘l xaritasi” aniq bo‘ladi.
Qonun loyihasida yana bir muhim jihat bor: elektron tijorat bozorida ko‘p ishlatiladigan, ammo hamma bir xil tushunmaydigan tushunchalarga aniq ta’rif kiritilmoqda. Xususan:
- “marketpleys operatorlari” va “buyurtmalar agregatorlari”
- “raqamli striming servislar”
- “elektron savdo ishtirokchilari”
- “transchegaraviy elektron tijorat”
Bu ta’riflar “kim nimaga javob beradi?” degan savollarga huquqiy nuqta qo‘yadi. Chunki onlayn savdoda ko‘pincha bitta zanjirda bir necha ishtirokchi bo‘ladi: sotuvchi, platforma, to‘lov tizimi, logistika, agregator… Qoida aniq bo‘lmasa, bahs ham, tushunmovchilik ham ko‘payadi.
Deputatlar esa bu normalar onlayn savdo bozorida ochiqlikni kuchaytirishini, marketpleyslar rivojini tezlatishini va iqtisodiyotdagi yashirin aylanmani kamaytirishga xizmat qilishini ta’kidlamoqda. Tarjimasi sodda: “hamma narsa oydin bo‘lsa — ish ham yuradi”.
Albatta, tadbirkorlar uchun qo‘shimcha hujjat degani — qo‘shimcha vaqt va tartib. Lekin ikkinchi tomondan qarasak, rasmiylashtirish tizimi to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilsa, eksportchi ham yutinishi mumkin: QQS bo‘yicha imtiyozni qonuniy asosda oladi, savdosi shaffof bo‘ladi, keyinchalik bank, investor yoki xalqaro hamkor oldida ham ishonchli ko‘rinadi.
Xulosa: marketpleys orqali eksport endi “faqat sotdim-u yubordim” emas, to‘liq rasmiylashgan, hisob-kitobi aniq yo‘nalishga aylanyapti. Bu tartiblar to‘g‘ri ishlasa, onlayn eksportda ham ishonch ortadi, raqobat halollashadi, eng muhimi — tadbirkor uchun tashqi bozor eshiklari yanada kengroq ochilishi mumkin.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
