Ташкенттің қоғамдық көлігінде жол ақысын төлемей жүру жағдайлары айтарлықтай көбейгені белгілі болды. 2026 жылдың алғашқы төрт айында елордада 50 мыңнан астам билетсіз жолаушыға айыппұл салынды. Бұл көрсеткіш өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі есеге жуық көп, бұл жағдайдың едәуір күрделенгенін көрсетеді.
Мамандардың пікірінше, мәселенің ушығуына бірнеше фактор әсер еткен. Атап айтқанда, қоғамдық көлікте қолма-қол ақшамен төлеу тәжірибесінің жойылуы, кондукторлар санының қысқартылуы және төлем процесінің толық цифрландырылуы кейбір жолаушылар тарапынан теріс пайдаланыла бастады. Қарапайым тілмен айтқанда, жүйе жаңарды, бірақ барлығы бірдей оған жауапкершілікпен бейімделе қойған жоқ.
Мәліметтерге сәйкес, билетсіз жүретіндердің басым бөлігін жастар құрайды. «Қояндар» деп аталатын ереже бұзушылардың 90 пайызы 16 мен 30 жас аралығындағы жолаушылар екені тіркелген. Олардың арасында студенттердің үлесі де өте жоғары — шамамен 70 пайызды құрайды. Бұл профилактикалық жұмыстарды дәл жастар мен білім беру мекемелерінде күшейту қажеттігін көрсетеді.
Қазіргі уақытта елордада жол ақысын төлеуді бақылау үшін күн сайын 57 инспектор желілер мен аялдамаларда тексеру жүргізуде. Олар автобустарда төлем жасалған-жасалмағанын бақылайды, ереже бұзушылық анықталса, тиісті тәртіппен айыппұл ресімделеді.
Сондай-ақ, билетсіз жүру жағдайлары бойынша мәліметтер Жоғары және орта арнаулы білім беру министрлігіне де жіберілді. Университеттерде студенттер арасында түсіндіру және профилактикалық жұмыстар жүргізілуде. Осы арқылы жастар арасында қоғамдық көлікті пайдалану мәдениетін арттыру көзделген.
«Тошшахартрансхизмат» болса, мәселені заманауи технологиялар арқылы шешуді жоспарлауда. Атап айтқанда, автобустарда төлемдерді бақылау үшін жасанды интеллект жүйесін енгізу қарастырылуда. Бұл жүйе салондағы жолаушылар санын жасалған транзакциялар санымен салыстырады. Егер адамдар саны төлемдерден көп болса, жүйе ең жақын бақылаушыға сигнал жібереді.
Алайда бұл технологияны тәжірибеге енгізуде де күрделі тұстар бар. Өйткені Ташкент автобустарында жолаушылар барлық есіктен кіріп-шығады. Ал кейбіреулер жол ақысын кіргенде емес, түсер алдында төлеуге дағдыланған. Бұл жасанды интеллект жүйесі үшін нақты есеп жүргізуді қиындатуы мүмкін.
Сол себепті көлік мекемелері болашақта тек алдыңғы есік арқылы кіру жүйесіне қайту мәселесін де зерттеп жатыр. Мұндай тәртіпте жолаушы автобусқа кірісімен төлемді жүзеге асырады және бақылау процесі едәуір жеңілдейді. Бірақ бұл жүйені енгізу үшін жолаушылар мәдениетін арттыру, түсіндіру жұмыстарын күшейту және кезең-кезеңімен тәсілдеме талап етіледі.
Қысқасы, Ташкентте билетсіз жолаушылар санының күрт өсуі қоғамдық көліктегі ең өзекті мәселелердің біріне айналуда. Цифрландыру жақсы, жасанды интеллект те тамаша, бірақ түптеп келгенде бәрі қарапайым жауапкершілікке келіп тіреледі. Жол ақысын төлеу — үлкен іс емес, бірақ бүкіл көлік жүйесінің тұрақты жұмыс істеуі дәл осы ұсақ, бірақ маңызды әдетке байланысты.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
