Коинот лабораторияга айланди: углерод константалари янгича аниқликда ўлчанди
Фундаментал фан оламида физиклар ер усти лабораторияларида атом хоссаларини ўлчаб, астрономлар эса бу маълумотлардан коинот тузилишини ўрганиш учун фойдаланиб келишган. Бироқ, баъзи ҳолларда ер усти асбоблари табиатнинг мураккаб жараёнлари олдида ожиз қолади. Халқаро тадқиқотчилар гуруҳи коинотнинг ўзини улкан ўлчов қурилмасига айлантириб, углероднинг фундаментал константаларини ер усти лабораториялари эриша олмайдиган аниқликда калибрлашга муваффақ бўлди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.
Тадқиқот марказида ионлашган углерод турибди. У юлдузлар туғилиши ва галактикалар ҳаракатини ўрганишда асосий восита ҳисобланади. Бироқ, углероднинг асосий изотопи юлдуз шаклланиш ҳудудларида «оптик туман» эффектини келтириб чиқаради, бу эса телескоплар учун кузатувни қийинлаштиради. Олимлар ушбу тўсиқни енгиб ўтиш учун кам учрайдиган углерод изотопидан фойдаланишга қарор қилишди, бироқ унинг спектрал чизиқларини аниқ билиш талаб этиларди.
Ер шароитида углерод ионини ўлчаш жуда мураккаб бўлгани сабабли, олимлар СОФИА стратосфера обсерваториясидан фойдаланишди. Boeing 747 бортига ўрнатилган ушбу телескоп 13 километр баландликда, атмосфера таъсиридан холи ҳолда ишлайди. Немис олимлари томонидан ишлаб чиқилган упГРEАТ қабул қилгичи ёрдамида Орион юлдуз туркумидаги ҳудудлар кузатилиб, углерод изотопининг учта спектрал чизиғи илк бор аниқ қайд этилди.
Коинотдаги юлдузлараро муҳит ер устидаги вакуум камераларида яратиб бўлмайдиган мукаммал шароитни тақдим этди. Математик фильтрлаш ва Допплер силжишларини таҳлил қилиш орқали олимлар атомнинг магнит-дипол константаларини янги қийматларини аниқлашди. Олинган натижалар сўнгги 40 йил ичида ўтказилган барча назарий ҳисоб-китоблар ва лаборатория симуляцияларидан анча аниқроқ бўлиб чиқди.
