Ho‘rmuz bo‘g‘ozi bo‘yicha Vashington va Tehron shartli kelishuvga yaqinlashdi...
Vashington va Tehron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini qayta ochish bo‘yicha shartli kelishuvga erishgani aytilmoqda. Biroq hozircha tomonlar o‘rtasidagi bitim to‘liq imzolanmagan va ayrim muhim masalalar bo‘yicha muzokaralar davom etmoqda.
The New York Times nashri ma’lumotiga ko‘ra, kelishuvning asosiy qismi deyarli tayyor holatga kelgan. Manbada ta’kidlanishicha, hujjatning taxminan 95 foizi kelishib olingan. Ammo Eronning yadroviy dasturi hamda Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ustidan nazorat masalalari hali ham muhokama markazida qolmoqda.
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi jahon energetika bozori uchun strategik ahamiyatga ega nuqtalardan biri hisoblanadi. U orqali neft va gaz tashuvlari amalga oshiriladi. Shu sabab ushbu hududdagi har qanday tanglik nafaqat mintaqa xavfsizligiga, balki jahon bozoridagi narxlar va iqtisodiy barqarorlikka ham ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
CBS News'ning yozishicha, Eron rasmiylari mamlakat oliy rahbari bilan aloqa qilishda qiyinchiliklarga duch kelayotgani sababli ayrim javoblar kechikib berilmoqda. Bu esa muzokaralar jarayonini sekinlashtirmoqda. Demak, texnik jihatdan kelishuv yaqin bo‘lsa-da, siyosiy qarorlar hali to‘liq yakuniga yetmagan.
AQSH prezidenti Donald Tramp muzokarachilarga kelishuvni shoshilmasdan, puxta ishlab chiqish bo‘yicha topshiriq berganini bildirdi. Uning ta’kidlashicha, memorandum rasman imzolanmaguncha Eronga nisbatan dengiz blokadasi saqlab qolinadi.
Bu pozitsiya Vashingtonning muzokaralar jarayonida ehtiyotkor yo‘l tutayotganini ko‘rsatadi. AQSH tomoni kelishuvga erishishni istasa-da, uni imzolashdan avval barcha xavf va shartlarni aniq belgilab olishni maqsad qilmoqda.
Shu bilan birga, Tramp Eron hech qachon yadroviy qurolga ega bo‘lmasligi kerakligini yana bir bor ta’kidlagan. Bu bayonot yadroviy dastur masalasi hali ham kelishuvning eng nozik va hal qiluvchi nuqtalaridan biri bo‘lib qolayotganini anglatadi.
Eron uchun esa Ho‘rmuz bo‘g‘ozi masalasi faqat iqtisodiy emas, balki siyosiy va xavfsizlik nuqtayi nazaridan ham muhim. Shu sabab Tehron har qanday kelishuvda o‘z mintaqaviy ta’siri va strategik manfaatlarini saqlab qolishga intiladi.
Ayni paytda tomonlar o‘rtasidagi muloqot davom etayotgani kelishuv imkoniyati hali borligini ko‘rsatadi. Ammo bitim imzolanmaguncha vaziyatni to‘liq barqaror deb baholash qiyin. Chunki Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi har bir qaror juda katta geosiyosiy vaznga ega.
Qisqasi, AQSH va Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini qayta ochish bo‘yicha shartli kelishuvga yaqinlashgan. Hujjatning katta qismi tayyor, ammo yadroviy dastur va bo‘g‘oz nazorati bilan bog‘liq masalalar hali ham muzokara qilinmoqda. Dengiz blokadasi esa memorandum imzolanguniga qadar saqlanadi. Bu yerda bitta noaniq gap ham bozorlarni tebratishi mumkin — shuning uchun tomonlar hozir har bir so‘zni taroziga solyapti.
