Жамес Вебб коинотнинг илк даврида ғайритабиий қора туйнукларни аниқлади
Астрономлар Жамес Вебб космик телескопи ёрдамида коинотнинг илк даврида қора туйнуклар ўз галактикаларидан кўра тезроқ ўсганини тасдиқловчи далилларни қўлга киритди. Тадқиқотчилар Катта портлашдан атиги 800 миллион йил ўтиб кузатилган КОЛА1 ва НEПЛА4 галактикаларини ўрганишди. Уларнинг марказида жойлашган қора туйнуклар атрофдаги юлдуз тизимларига нисбатан ғайритабиий даражада катта массага эга эканлиги маълум бўлди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.
Спектроскопик таҳлиллар шуни кўрсатдики, ушбу қора туйнукларнинг ҳар бири тахминан 170–190 миллион қуёш массасига тенг. Бу кўрсаткич замонавий галактикалардаги қора туйнукларга нисбатан 400–800 баравар каттароқдир. Олимларнинг фикрича, бу объектлар бирламчи қора туйнуклар ва ёрқин квазарлар ўртасидаги оралиқ босқични ифодалайди.
Моделлаштириш натижалари шуни кўрсатдики, ушбу қора туйнуклар Катта портлашдан 180–270 миллион йил ўтиб ўта юқори тезликда модда ютишни бошлаган. Галактикалардаги юлдузлар шаклланиши эса анча кечроқ, тахминан 750 миллион йил ўтгач фаоллашган. Бу ҳолат галактика ва унинг марказий қора туйнуги бир вақтда ривожланади деган классик назарияга зид келади.
Ҳозирги вақтда КОЛА1 ва НEПЛА4даги қора туйнуклар фаоллиги пасайган, галактикаларда эса юлдузлар пайдо бўлиш жараёни авж олмоқда. Келажакда Эхтремелй Ларге Телескопе ва Subaru Телескопе каби воситалар ёрдамида ўтказиладиган кузатувлар коинотнинг илк тарихини ва қора туйнукларнинг қандай қилиб бунчалик тез улғайганини тушунишга ёрдам беради.
