AQSH Senati Trampning harbiy vakolatlarini cheklashni qo‘llab-quvvatladi
Qo‘shma Shtatlar oliy qonunchilik organi — Kongress hamda Oq uy ma’muriyati o‘rtasidagi siyosiy kurash yangi pallada kuchaydi. AQSH Senati Prezident Donald Trampning o‘zboshimchalik bilan, ya’ni parlament roziligisiz xorijda qurolli to‘qnashuvlar va harbiy amaliyotlar boshlash vakolatlarini sezilarli darajada jilovlashga qaratilgan maxsus rezolyutsiyani ma’qulladi.
Nufuzli Reuters axborot agentligining tarqatgan xabariga ko‘ra, mazkur tarixiy hujjat rasman kuchga kirsa, davlat rahbari har qanday yangi harbiy kampaniya yoki qurolli harakatlarni boshlashdan avval majburiy tartibda Kongress bilan kelishishi va undan rasmiy ruxsat olishi lozim bo‘ladi.
Ovozlar kurashi va AQSH Konstitutsiyasi ustuvorligi
Joriy yilning 19 may kuni Senat yuqori palatasida o‘tkazilgan qizg‘in ovoz berish jarayonlarida ushbu tashabbusni 50 nafar senator qo‘llab-quvvatladi, 47 nafar siyosatchi esa unga qat’iyan qarshi chiqdi. E’tiborli jihati, Trampning vakolatlarini qisqartirish to‘g‘risidagi qonun loyihasiga asosan muxolifatdagi Demokratik partiya vakillari hamda Prezident bilan bir safda bo‘lgan to‘rt nafar respublikachi senator ham rozilik ovozini berdi.
Mazkur rezolyutsiya mualliflari va tashabbuskorlari AQSH Konstitutsiyasining bosh tamoyillarini asos qilib ko‘rsatmoqdalar:
«Amerika bosh qomusiga binoan, mamlakatni boshqa davlat bilan urush holatiga tortish yoki keng ko‘lamli harbiy harakatlarni e’lon qilish mutlaq vakolati Prezidentga emas, balki aynan xalq vakillari o‘tirgan Kongressga tegishlidir», — deya ta’kidlamoqda senatorlar.
Agar ushbu hujjat keyingi huquqiy bosqichlardan ham muvaffaqiyatli o‘tsa, Donald Tramp Yaqin Sharqda, xususan, Eronga qarshi olib borilayotgan qurolli harakatlarni davom ettirish uchun parlamentning qonuniy roziligini olishga majbur bo‘ladi.
Oldinda turgan to‘siqlar va Trampning veto huquqi
Biroq ushbu rezolyutsiyaning to‘liq qonuniy kuchga kirishi oson kechmaydi. Sababi, hujjat hali Senatdagi yakuniy bosh ovoz berish jarayonidan o‘tishi, undan so‘ng esa Respublikachilar partiyasi nazorati ostida bo‘lgan Vakolatchilar palatasi (quyi palata) tomonidan ham ma’qullanishi shart.
Bundan tashqari, Prezident Donald Tramp ushbu taqiqqa nisbatan o‘zining davlat rahbari sifatidagi veto (taqiq qo‘yish) huquqini qo‘llashi deyarli aniq. Oq uyning ushbu vetosini sindirish va qarorni baribir kuchda qoldirish uchun esa Kongressning har ikkala palatasida ham siyosatchilarning naqd uchdan ikki qismi (2/3) mazkur tashabbusni yoqlab ovoz berishi talab etiladi.
Shu paytgacha Oq uy ushbu siyosiy to‘qnashuvlarda ustunlik qilib kelayotgan edi. Jumladan, respublikachilar bundan avval Senatga olib chiqilgan xuddi shunday mazmundagi yettita tashabbusni muvaffaqiyatli tarzda to‘sib (blok qilib) kelishgan. So‘nggi vaqtlarning o‘zida Vakolatchilar palatasiga taqdim etilgan uchta rezolyutsiya ham yetarli ovoz to‘play olmay, rad etilgan edi.
Eron bilan mojaro va 1973 yilgi tarixiy qonun
AQSH qonunchilari mazkur nozik masalani ilk bor 2025 yilda, Amerika harbiy-havo kuchlari tomonidan Eronning yadroviy inshootlariga ilk bor raketa zarbalari berilgan paytda kun tartibiga olib chiqishgandi. Mazkur masala bo‘yicha navbatdagi qizg‘in ovoz berish esa joriy yilning 5 mart kuni, ya’ni AQSH-Isroil koalitsiyasining Eron bilan bo‘lgan qurolli mojarosi eng yuqori cho‘qqisiga chiqqan paytda tashkil etildi.
AQSH huquq tizimida 1973 yilda qabul qilingan mashhur «Harbiy vakolatlar to‘g‘risida»gi (War Powers Act) qonun mavjud. Unga ko‘ra, Oq uy rahbari mamlakat xavfsizligiga tahdid tug‘ilganda Kongress ruxsatisiz ham xorijda 60 kun davomida mustaqil ravishda harbiy amaliyotlar olib borish huquqiga ega. Biroq ushbu ikki oylik muddat tugagach, Prezident yo harbiy harakatlarni zudlik bilan to‘xtatishi, yoki urushni davom ettirish uchun parlamentning rasmiy tasdig‘i va moliyaviy ko‘magini olishi shart hisoblanadi. Senatning bugungi qarori esa Trampning aynan mana shu erkin harakat qilish muddatini yanada qisqartirishga qaratilgan.
Sizningcha, AQSH Senatining ushbu tashabbusi Trampning Yaqin Sharqdagi harbiy rejalarini o‘zgartira oladimi yoki Oq uy baribir veto huquqidan foydalanib o‘z so‘zini o‘tkazadimi?
