Таиланд пен Камбоджа арасындағы шекара аумағындағы әскери қақтығыстар қайтадан күшейді. Тарихи қақтығыстар, экономикалық мүдделер мен саяси элиталар арасындағы жеке бақталастық бұл даудың қайта өршуіне себеп болуда.
Қақтығыстың орталығы ретінде Преахвихеа ғибадатхана кешені орналасқан, бұл аймақ Таиландта Пхра Вихан деген атаумен танымал. Ғибадатхана кешені IX-XII ғасырларда кхмерлер тарапынан салынған.
Алғашында Шива құдайына арналған бұл ғибадатханада кейін буддизм берік орныққан. Кешен кхмерлер тарапынан тұрғызылғанымен, тарихи кезеңдерде ол бірнеше рет Таиландтың (бұрынғы Сиам) аумағына қосылған.
XV ғасырдан бастап Сиам әскерлері Камбоджа ішкі даулары салдарынан әлсіреген аймақтарды басып алған. 1863 жылы Камбоджа королі Нородом Франциядан протекторат орнатуды сұраған.
Бірнеше жылдан кейін Сиам корольдігі белгілі бір аумақтарға, соның ішінде Преахвихеа аймағына қатысты талаптарынан бас тартқан. 1907 жылы Франция салған карталарда Преахвихеа Камбоджа аумағы ретінде белгіленген, бұл Таиланд тарапынан бастапқыда қабылданған.
Алайда бұл аймақ 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Таиланд әскерлері тарапынан басып алынған. Соғыстан кейін аумақ қысқа мерзімге Франция бақылауына қайтарылғанымен, 1954 жылы Таиланд оны қайта басып алды.
Камбоджа бұл мәселе бойынша Халықаралық сотқа жүгініп, 1962 жылы сот Преахвихеаның Камбоджа аумағы екенін растады. 2008 жылы Камбоджа Преахвихеаны ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу туралы өтініш берді.
Таиланд бастапқыда бұл бастаманы қолдағанымен, оппозицияның қысымынан кейін өз шешімін өзгерткен. Бұл екі елде ұлттық сезімдерді күшейтіп, шекара аумағында жаңа қақтығыстардың тууына әкелді.
Екі тарап шекараға әскери күштерін орналастырып, жанжал ушыға түсті. Соңғы жылдары қақтығыс тек аумақтық мәселелермен ғана шектелмей, экономикалық және киберқылмыс мәселелеріне де байланысып отыр.
2025 жылдың маусым айында Таиланд премьер-министрі Пхеттонгтан Чиннават Камбоджаға көршілес Пойпет қаласын онлайн алаяқтық орталығы деп атады. Камбоджа үкіметі бұл айыптауларды теріске шығарып, қылмыстардың түбі Таиландқа барып тірелетінін атап өтті.
Алайда халықаралық ұйымдар Таиландтың пікірін растайтын деректер келтіруде. Камбоджадағы алаяқтық орталықтар үкімет пен саяси жүйе тарапынан қолдау табуда деп айтылуда.
Бұл орталықтарда 100 мыңнан 150 мыңға дейін адам мәжбүрлі жағдайда жұмыс істеуде. Бұл жүйе жылына 12,5 миллиард АҚШ долларына дейін табыс әкеледі және үкіметтің жоғары дәрежелі лауазымдыларының мүдделерімен байланысты екені болжануда.
Таиландтың бұл орталықтарға қарсы күресі Камбоджа саяси жүйесін қаржылық және бедел мәселелерінде қиын жағдайға қалдыруда. Бұдан бөлек, Таиланд пен Камбоджа саяси элиталары арасындағы жеке кикілжіңдер де жанжалдың күшеюіне себеп болып отыр.
2025 жылы Камбоджа басшысы Хун Сен Таиланд премьер-министрі Пхеттонгтанмен болған телефон әңгімесін ашық жариялады. Бұл жанжалдарды ушықтырып, Таиландтың саяси жүйесінде дағдарысқа әкелді.
Хун Сеннің бұл қадамы екі ел арасындағы қатынастарды одан әрі шиеленістіріп, элиталар арасындағы келіспеушіліктерді тереңдетті. Қазіргі уақытта Преахвихеа ғибадатханасы тек тарихи нысан ғана емес, екі мемлекеттің арасындағы даулардың символына айналды. Дауды ұзақ мерзімді шешу әзірше көзге көрінер емес.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
