Покистон Саудия Арабистонига минглаб аскар ва қирувчи учоқлар юборди
Яқин Шарқ минтақасида геосиёсий вазият ўта қалтис ва беқарор бўлиб турган бир пайтда, икки йирик мусулмон давлати ўртасидаги ҳарбий ҳамкорлик янги босқичга чиқди. Нуфузли Reuters ахборот агентлигининг ҳукумат ва хавфсизлик идораларидаги ишончли манбаларига таяниб хабар беришича, Покистон Саудия Арабистонига 8 минг нафар ҳарбий хизматчидан иборат қўшин ҳамда замонавий қирувчи учоқлар эскадрилиясини сафарбар этди.
Бутун дунё диққат марказида турган АҚШ ҳамда Исроилнинг Эронга қарши қуролли тўқнашувлари фонида амалга оширилган ушбу қадам Риёз подшоҳлигининг мудофаа қудратини ва ҳаво сарҳадлари хавфсизлигини кескин кучайтиришга қаратилган.
Хитой технологияси ва Покистон ядро шамсияси
Маълумотларга кўра, жорий йилнинг апрель ойида Исломобод Саудияга Хитой билан ҳамкорликда ишлаб чиқарилган 16 дона замонавий JF-17 Thunder қирувчи самолётларини ҳамда илғор учувчисиз учиш аппаратлари (дронлар) мажмуасини етказиб берган. Шунингдек, Саудия мудофаасини таъминлаш учун Хитойнинг машҳур HQ-9 ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ҳам жўнатилган. Ушбу мураккаб ҳарбий техника ва мажмуаларни Покистон армиясининг махсус тайёргарликдан ўтган малакали мутахассислари бошқармоқда, амалиётнинг барча молиявий харажатлари эса тўлиқ Саудия Арабистони зиммасига юкланган.
Бундай кенг қамровли ҳарбий кўмак ўзидан-ўзи пайдо бўлгани йўқ. Эслатиб ўтамиз, 2025 йилнинг сентябрь ойида Саудия ва Покистон ўртасида мудофаа соҳасида тарихий ва стратегик шартнома имзоланган эди. Риёзда Саудия Валиаҳд шаҳзодаси Муҳаммад бин Салмон ва Покистон Бош вазири Шаҳбоз Шариф томонидан муҳрланган ушбу ҳужжатга кўра, томонлардан бирига қилинган тажовуз — ҳар икки давлатга қилинган ҳужум сифатида қабул қилинади.
Покистон ислом оламидаги ягона ядровий қуролга эга давлат ҳисобланади. Халқаро сиёсий таҳлилчиларнинг фикрича, ушбу иттифоқчилик битими орқали Саудия Арабистони ҳам амалда Покистоннинг «ядро қуроли ҳимоя соябони» остига олинганини англатади. Оқ уйнинг Яқин Шарқдаги энг яқин шерикларидан бири бўлган Саудиянинг Вашингтонни четлаб ўтиб, Покистон билан бундай қатъий шартнома тузиши, подшоҳликнинг АҚШ хавфсизлик кафолатларига бўлган ишончи сезиларли даражада камайганидан далолат беради.
Битим учун дастлабки жиддий имтиҳон
Жорий йилнинг 28 февраль куни АҚШ ва Исроил иттифоқчилигида Эрон ҳудудига кенг кўламли ҳарбий зарбалар бошланганидан сўнг, Расмий Теҳрон ҳам Вашингтоннинг минтақадаги яқин ҳамкорларига, хусусан, Саудия Арабистонидаги йирик ҳарбий ва саноат объектларига ракета ҳамда дронлар воситасида жавоб зарбалари йўллади.
Мана шу мудҳиш тўқнашув Исломобод ва Риёз ўртасидаги ҳарбий пакт учун ҳақиқий синов бўлди. Покистон томонидан зудлик билан кўп минг кишилик армия ва жанговар учоқларнинг Саудияга юборилиши — Исломобод ўз шеригига берган ваъдаси устидан тўлиқ чиққанини кўрсатади.
Иккинчи томон фикри: Масалага фақат геосиёсат призмасидан қарамаслик керак
Reuters ахборот агентлигининг ушбу хабарига муносабат билдирган Покистоннинг нуфузли Pakistan Today нашри эса вазиятга бошқачароқ ёндашмоқда. Нашр манбаларининг таъкидлашича, қўшинларнинг Саудияга киритилишини фақатгина бугунги уруш ва геосиёсий инқирозлар билан боғлаш — икки давлат муносабатларининг асл моҳиятини нотўғри талқин қилишдир. Уларнинг фикрича, бу кучларни жойлаштириш амалиёти аввалдан режалаштирилган бўлиб, икки мамлакат ўртасидаги алоқалар фақатгина ҳарбий манфаатларга эмас, балки асрий диний, маданий, сиёсий ва мустаҳкам иқтисодий ришталарга таянади.
Айни пайтда Покистон фақатгина ҳарбий томон сифатида эмас, балки АҚШ/Исроил ҳамда Эрон ўртасидаги қуролли тўқнашувларни тўхтатиш учун фаол воситачилик миссиясини ҳам бажармоқда. Минтақада тинчлик ўрнатишга қаратилган олий даражадаги дипломатик музокаралар ҳам айнан Исломобод мезбонлигида ўтмоқда.
Саудия Арабистони ҳам ушбу урушда расман бетараф мақомни эгаллаб турибди. Бироқ подшоҳлик тупроқларида АҚШнинг йирик ҳарбий базалари мавжудлиги унинг нейтраллигини савол остига қўймоқда. Бундан ташқари, жаҳон матбуотининг сизиб чиққан хабарларига кўра, Эроннинг зарбаларига жавобан Саудия Арабистони жорий йилнинг март ойида яширин тарзда форс давлатига қарши акс-ҳужумлар уюштирган.
Яқин Шарқ учун янги «Ҳелсинки модели»
Келажакка назар ташлайдиган бўлсак, Саудия Арабистони ушбу глобал можаро якунланганидан сўнг, Яқин Шарқ давлатлари ва Эрон ўртасида ўзаро тажовуз қилмаслик ҳақида умумий тинчлик пактини тузиш ғоясини фаол муҳокама қилмоқда. Риёз ҳукумати ўтган асрда, яъни «совуқ уруш» даврида Европадаги кучли сиёсий кескинликни юмшатишга хизмат қилган 1970-йиллардаги машҳур Ҳелсинки жараёнини Яқин Шарқ тинчлиги учун потенциал ва энг мақбул модел сифатида кўриб чиқмоқда.
Сизнингча, Покистоннинг Саудияга ҳарбий куч юбориши минтақадаги уруш оловини пасайтиришга хизмат қиладими ёки вазиятни янада мураккаблаштирадими?
