Путин Хитой билан «Сила Сибири – 2» бўйича келишувга эриша олмади...
Россия Президенти Владимир Путиннинг Украинада ҳарбий ҳаракатлар бошланганидан буён бешинчи, умумий сиёсий фаолияти давомида эса 25-маротаба Чин юртига уюштирган расмий ташрифи якунланди. Ушбу олий даражадаги учрашув кўплаб геосиёсий ва иқтисодий масалаларга ойдинлик киритган бўлса-да, Москва учун энг ҳаётий зарур бўлган «Сила Сибири – 2» газ қувурини барпо этиш бўйича узоқ кутилган якуний келишувни тақдим этмади.
10 йиллик музокаралар ва ечимини топмаган «нозик жиҳатлар»
Россия газини Хитой бозорига етказиб бериш ҳажмини йилига нақд 100 миллиард куб метргача оширишни кўзда тутувчи ушбу йирик мегалойиҳа 10 йилдан ортиқ вақтдан бери икки давлат ўртасида муҳокама қилиб келинмоқда. Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков Путин ва Хитой Раиси Си Цзиньпин ўртасидаги ёпиқ музокаралар якунида лойиҳа бўйича ҳали ҳам келишилмаган масалалар қолаётганини тан олди.
«Айни пайтда баъзи бир ўта нозик жиҳатларни тўлиқ ҳал қилиш талаб этилади. Келажакда қуриладиган газ қувурининг асосий техник параметрлари ва унинг ўтадиган географик йўналиши (маршрути) бўйича умумий тўхтамга келинган. Бироқ лойиҳани амалда ҳаётга татбиқ этиш муддатлари бўйича ҳали ҳам қатъий ва аниқ битим мавжуд эмас», — дея тушунтирди Песков.
Матбуот котиби журналистларнинг муддатларга оид саволига: «Ҳозирча бу борада аниқлик йўқ. Ҳар қандай ҳолатда ҳам бу тижорат сири ҳисобланади. Лекин шунга қарамай, эришилган натижаларнинг ўзи катта ютуқдир», — дея жавоб берди.
Улкан делегация ва имзоланмаган энергетика шартномаси
Владимир Путин ўзи билан Пекинга ўта салмоқли расмий делегацияни олиб борган эди. Уларнинг сафида 5 нафар Бош вазир ўринбосари, 8 нафар вазир ҳамда Россия иқтисодиётининг устунлари ҳисобланган «Газпром» ва «Роснефть» каби йирик давлат корпорацияларининг раҳбарлари бор эди. Музокаралар давомида Россия етакчиси икки мамлакат ҳамкорлигининг «чексиз истиқболлари» ҳақида гапириб, Пекинга нефть, кўмир ва табиий газни ҳеч қандай узилишларсиз, «узлуксиз» экспорт қилишга ваъда берди.
Саммит якунида икки давлат расмийлари ўртасида турли соҳаларга оид жами 40 та муҳим ҳужжат имзоланди. Бироқ Кремль томонидан расман эълон қилинган ушбу рўйхат синчиклаб ўрганилганда, уларнинг бирортасида ҳам «Сила Сибири – 2» қувури қурилиши ёки нефть-газ тармоғидаги янги стратегик шериклик кўзда тутилмагани маълум бўлди. Бу эса Хитой томонининг газ нархи ёки лойиҳа шартлари бўйича ҳали ҳам қатъий позицияда турганидан далолат беради.
Россия газининг Хитой бозоридаги бугунги ўрни
Ҳозирги кунда Хитой шимолдаги қўшнисидан ҳар йили 38 миллиард куб метр кўк аланга сотиб олмоқда. Бу кўрсаткич уруш туфайли Европа бозорини йўқотган «Газпром» компаниясининг узоқ хорижга қилаётган умумий экспортининг нақд ярмини ташкил этади. Умуман олганда, Россиянинг ҳозирги глобал газ экспорти 1980 йилларнинг охиридан бери кузатилган энг паст даражага яқинлашиб қолган.
Жорий ўн йилликнинг якунига қадар (2030 йилгача) Россия ҳукумати Хитойга газ етказиб бериш ҳажмини яна 47 фоизга ошириб, йилига 56 миллиард куб метрга етказишни режалаштирган. Ушбу мақсадга Узоқ Шарқ йўналиши орқали қўшимча 12 миллиард куб метр ҳамда амалдаги «Сила Сибири – 1» қувурининг қувватини кенгайтириш (6 миллиард куб метр) ҳисобига эришилиши кўзда тутилган. Бироқ Европа бозорининг ўрнини тўлиқ босиши кутилган «Сила Сибири – 2» лойиҳасининг тақдири ҳануз номаълумлигича қолмоқда.
Сизнингча, Хитой нима сабабдан «Сила Сибири – 2» газ қувури шартномасини имзолашни пайсалга солмоқда ва Россия бу вазиятда қандай йўл тутиши керак?
