Хавфли молиявий операциялар учун янги назорат тизими яратилади
Ўзбекистонда пул маблағлари ва мол-мулк билан боғлиқ операцияларни амалга оширувчи ташкилотлар фаолиятини баҳолаш бўйича янги тизим жорий этилиши режалаштирилмоқда. Мазкур ташаббус жиноий даромадларни легаллаштириш, терроризмни молиялаштириш ҳамда оммавий қирғинар қуролларини тарқатишни молиялаштириш каби жиддий хавфларни олдиндан аниқлаш ва уларнинг олдини олишга қаратилган.
Низом лойиҳасига кўра, бундай ташкилотлар махсус балли баҳолаш тизими асосида “юқори”, “ўртача” ва “паст” хавф тоифаларига ажратилади. Яъни, барча ташкилотларга бир хил назорат қўлланмайди. Ҳар бир субъектнинг фаолияти, операциялари, аввалги ҳолати ва хавф белгилари алоҳида таҳлил қилинади.
Баҳолаш жараёнида статистик маълумотлар, шубҳали операциялар, давлат органлари тақдим этган ахборотлар, фуқаролар ёки ташкилотлар мурожаатлари ҳамда ташқи манбалардаги маълумотлар инобатга олинади. Бу орқали қайси ташкилотда хавф юқори, қайси бирида эса қонунбузилиш эҳтимоли паст экани аниқланади.
Янги тизимнинг асосий мақсади — назоратни янада манзилли ва самарали қилишдир. Чунки молиявий операциялар билан боғлиқ соҳаларда хавфларни ўз вақтида кўриш жуда муҳим. Жиноий даромадларни қонунийлаштириш ёки терроризмни молиялаштириш билан боғлиқ ҳолатлар фақат иқтисодий эмас, балки миллий ва жамоат хавфсизлигига ҳам жиддий таҳдид солади.
Ҳужжатда белгиланишича, хавфи юқори ва ўртача деб баҳоланган ташкилотларда қонунбузилишларнинг олдини олишга қаратилган профилактик тадбирлар ўтказилади. Бу тадбирлар ташкилотларга камчиликларни бартараф этиш, ички назоратни кучайтириш ва қонунчилик талабларига мослашиш имконини беради.
Агар профилактика ишларидан кейин ҳам хавфли ҳолатлар сақланиб қолса, текширув ўтказиш ташаббуси илгари сурилиши мумкин. Демак, текширувлар тасодифий ёки умумий тарзда эмас, балки аниқ хавф ва асослар мавжуд бўлган ҳолатларда амалга оширилади.
Шу билан бирга, инсон ҳаёти ва хавфсизлигига таҳдид, терроризмни молиялаштириш ёки жиноий даромадларни легаллаштириш билан боғлиқ ҳолатлар аниқланса, профилактик тадбирларсиз ҳам текширув ўтказишга рухсат берилиши белгиланмоқда. Бу каби вазиятларда тезкор ҳаракат қилиш зарур, чунки хавфни кечиктириш катта оқибатларга олиб келиши мумкин.
Лойиҳада хавфи паст деб топилган ташкилотлар фаолиятига аралашишга йўл қўйилмаслиги ҳам назарда тутилган. Бу ҳалол ва тартибли ишлаётган ташкилотлар учун муҳим кафолат ҳисобланади. Яъни, қонун талабларига риоя қилаётган субъектлар ортиқча текширув ва босимлардан ҳимоя қилинади.
Қисқаси, янги тизим молиявий хавфларни олдиндан баҳолаш, шубҳали операцияларни аниқлаш ва назоратни адолатли йўлга қўйишга хизмат қилади. Хавфи юқори ташкилотлар алоҳида эътиборда бўлади, паст хавфли субъектларга эса ортиқча аралашув бўлмайди. Бу ерда мақсад битта: молия тизими тоза, шаффоф ва хавфсиз ишлаши керак.
