ABD'nin en üst yasama organı olan Kongre ile Beyaz Saray yönetimi arasındaki siyasi mücadele yeni bir boyuta ulaştı. ABD Senatosu, Başkan Donald Trump'ın parlamento onayı olmaksızın yurt dışında silahlı çatışma ve askeri operasyon başlatma yetkilerini önemli ölçüde kısıtlamayı amaçlayan özel bir kararı onayladı.
Saygın Reuters haber ajansının aktardığına göre, bu tarihi belge resmen yürürlüğe girerse, devlet başkanı her türlü yeni askeri harekat veya silahlı eylemi başlatmadan önce Kongre ile zorunlu olarak istişare etmek ve ondan resmi izin almak zorunda kalacak.
Oylama mücadelesi ve ABD Anayasası'nın üstünlüğü
Bu yılın 19 Mayıs günü Senato üst meclisinde yapılan hararetli oylama sürecinde bu girişimi 50 senatör desteklerken, 47 siyasetçi kesin bir dille karşı çıktı. Dikkat çekici olan nokta, Trump'ın yetkilerini kısıtlamayı öngören yasa tasarısına muhalefetteki Demokrat Parti temsilcilerinin yanı sıra Başkan ile aynı safta yer alan dört Cumhuriyetçi senatörün de onay oyu vermiş olmasıdır.
Bu kararın yazarları ve öncüleri, ABD Anayasası'nın temel ilkelerini dayanak göstermektedir:
«Amerika'nın temel yasasına göre, ülkeyi başka bir devletle savaş durumuna sürükleme veya geniş çaplı askeri harekat ilan etme mutlak yetkisi Başkana değil, halkın temsilcilerinin oturduğu Kongre'ye aittir», — diye vurguluyor senatörler.
Eğer bu belge sonraki hukuki aşamalardan da başarıyla geçerse, Donald Trump Orta Doğu'da, özellikle İran'a karşı yürütülen silahlı eylemleri sürdürmek için parlamentonun yasal onayını almak zorunda kalacak.
Önümüzdeki engeller ve Trump'ın veto yetkisi
Ancak bu kararın tam anlamıyla yasal güce kavuşması kolay olmayacak. Çünkü belgenin Senato'daki nihai oylamadan geçmesi ve ardından Cumhuriyetçi Parti'nin kontrolündeki Temsilciler Meclisi (alt meclis) tarafından da onaylanması şart.
Bunun yanı sıra, Başkan Donald Trump'ın bu yasağa karşı devlet başkanı sıfatıyla veto (yasaklama) hakkını kullanacağı neredeyse kesin. Beyaz Saray'ın bu vetosunu kırmak ve kararı yine de yürürlükte tutmak için Kongre'nin her iki kanadında da siyasetçilerin tam üçte ikisinin (2/3) bu girişimi desteklemesi gerekiyor.
Şu ana kadar Beyaz Saray bu siyasi çatışmalarda üstünlük sağlıyordu. Özellikle Cumhuriyetçiler daha önce Senato'ya getirilen benzer içerikteki yedi girişimi başarıyla engellemişti (bloke etmişti). Son dönemde Temsilciler Meclisi'ne sunulan üç karar da yeterli oyu toplayamayarak reddedilmişti.
İran ile gerilim ve 1973 tarihli yasa
ABD'li yasa yapıcılar bu hassas konuyu ilk kez 2025 yılında, Amerikan hava kuvvetleri tarafından İran'ın nükleer tesislerine ilk kez füze saldırıları düzenlendiği sırada gündeme getirmişlerdi. Bu konuyla ilgili bir sonraki hararetli oylama ise bu yılın 5 Mart günü, yani ABD-İsrail koalisyonunun İran ile olan silahlı çatışmasının zirveye ulaştığı sırada düzenlendi.
ABD hukuk sisteminde 1973 yılında kabul edilen meşhur «Savaş Yetkileri Yasası» (War Powers Act) bulunmaktadır. Buna göre, Beyaz Saray lideri ülke güvenliğine tehdit oluştuğunda Kongre izni olmaksızın yurt dışında 60 gün boyunca bağımsız olarak askeri operasyon yürütme hakkına sahiptir. Ancak bu iki aylık süre dolduğunda, Başkan ya askeri harekatı derhal durdurmalı ya da savaşı sürdürmek için parlamentonun resmi onayını ve mali desteğini almalıdır. Senato'nun bugünkü kararı ise Trump'ın tam da bu serbest hareket etme süresini daha da kısaltmayı amaçlıyor.
Sizce ABD Senatosu'nun bu girişimi Trump'ın Orta Doğu'daki askeri planlarını değiştirebilir mi, yoksa Beyaz Saray yine de veto hakkını kullanarak kendi dediğini mi yaptırır?
“Zamin”i Telegram'da okuyun!
