Қўшма Штатлар олий қонунчилик органи — Конгресс ҳамда Оқ уй маъмурияти ўртасидаги сиёсий кураш янги паллада кучайди. АҚШ Сенати Президент Дональд Трампнинг ўзбошимчалик билан, яъни парламент розилигисиз хорижда қуролли тўқнашувлар ва ҳарбий амалиётлар бошлаш ваколатларини сезиларли даражада жиловлашга қаратилган махсус резолюцияни маъқуллади.
Нуфузли Reuters ахборот агентлигининг тарқатган хабарига кўра, мазкур тарихий ҳужжат расман кучга кирса, давлат раҳбари ҳар қандай янги ҳарбий кампания ёки қуролли ҳаракатларни бошлашдан аввал мажбурий тартибда Конгресс билан келишиши ва ундан расмий рухсат олиши лозим бўлади.
Овозлар кураши ва АҚШ Конституцияси устуворлиги
Жорий йилнинг 19 май куни Сенат юқори палатасида ўтказилган қизғин овоз бериш жараёнларида ушбу ташаббусни 50 нафар сенатор қўллаб-қувватлади, 47 нафар сиёсатчи эса унга қатъиян қарши чиқди. Эътиборли жиҳати, Трампнинг ваколатларини қисқартириш тўғрисидаги қонун лойиҳасига асосан мухолифатдаги Демократик партия вакиллари ҳамда Президент билан бир сафда бўлган тўрт нафар республикачи сенатор ҳам розилик овозини берди.
Мазкур резолюция муаллифлари ва ташаббускорлари АҚШ Конституциясининг бош тамойилларини асос қилиб кўрсатмоқдалар:
«Америка бош қомусига биноан, мамлакатни бошқа давлат билан уруш ҳолатига тортиш ёки кенг кўламли ҳарбий ҳаракатларни эълон қилиш мутлақ ваколати Президентга эмас, балки айнан халқ вакиллари ўтирган Конгрессга тегишлидир», — дея таъкидламоқда сенаторлар.
Агар ушбу ҳужжат кейинги ҳуқуқий босқичлардан ҳам муваффақиятли ўтса, Дональд Трамп Яқин Шарқда, хусусан, Эронга қарши олиб борилаётган қуролли ҳаракатларни давом эттириш учун парламентнинг қонуний розилигини олишга мажбур бўлади.
Олдинда турган тўсиқлар ва Трампнинг вето ҳуқуқи
Бироқ ушбу резолюциянинг тўлиқ қонуний кучга кириши осон кечмайди. Сабаби, ҳужжат ҳали Сенатдаги якуний бош овоз бериш жараёнидан ўтиши, ундан сўнг эса Республикачилар партияси назорати остида бўлган Ваколатчилар палатаси (қуйи палата) томонидан ҳам маъқулланиши шарт.
Бундан ташқари, Президент Дональд Трамп ушбу тақиққа нисбатан ўзининг давлат раҳбари сифатидаги вето (тақиқ қўйиш) ҳуқуқини қўллаши деярли аниқ. Оқ уйнинг ушбу ветосини синдириш ва қарорни барибир кучда қолдириш учун эса Конгресснинг ҳар иккала палатасида ҳам сиёсатчиларнинг нақд учдан икки қисми (2/3) мазкур ташаббусни ёқлаб овоз бериши талаб этилади.
Шу пайтгача Оқ уй ушбу сиёсий тўқнашувларда устунлик қилиб келаётган эди. Жумладан, республикачилар бундан аввал Сенатга олиб чиқилган худди шундай мазмундаги еттита ташаббусни муваффақиятли тарзда тўсиб (блок қилиб) келишган. Сўнгги вақтларнинг ўзида Ваколатчилар палатасига тақдим этилган учта резолюция ҳам етарли овоз тўплай олмай, рад этилган эди.
Эрон билан можаро ва 1973 йилги тарихий қонун
АҚШ қонунчилари мазкур нозик масалани илк бор 2025 йилда, Америка ҳарбий-ҳаво кучлари томонидан Эроннинг ядровий иншоотларига илк бор ракета зарбалари берилган пайтда кун тартибига олиб чиқишганди. Мазкур масала бўйича навбатдаги қизғин овоз бериш эса жорий йилнинг 5 март куни, яъни АҚШ-Исроил коалициясининг Эрон билан бўлган қуролли можароси энг юқори чўққисига чиққан пайтда ташкил этилди.
АҚШ ҳуқуқ тизимида 1973 йилда қабул қилинган машҳур «Ҳарбий ваколатлар тўғрисида»ги (War Powers Act) қонун мавжуд. Унга кўра, Оқ уй раҳбари мамлакат хавфсизлигига таҳдид туғилганда Конгресс рухсатисиз ҳам хорижда 60 кун давомида мустақил равишда ҳарбий амалиётлар олиб бориш ҳуқуқига эга. Бироқ ушбу икки ойлик муддат тугагач, Президент ё ҳарбий ҳаракатларни зудлик билан тўхтатиши, ёки урушни давом эттириш учун парламентнинг расмий тасдиғи ва молиявий кўмагини олиши шарт ҳисобланади. Сенатнинг бугунги қарори эса Трампнинг айнан мана шу эркин ҳаракат қилиш муддатини янада қисқартиришга қаратилган.
Сизнингча, АҚШ Сенатининг ушбу ташаббуси Трампнинг Яқин Шарқдаги ҳарбий режаларини ўзгартира оладими ёки Оқ уй барибир вето ҳуқуқидан фойдаланиб ўз сўзини ўтказадими?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
