Dünya jeopolitik sahnesinin merkezinin bugünlerde Çin'e kaydığını söylersek abartmış olmayız. Bugün, 20 Mayıs, Pekin'deki görkemli Halk Meclisi Sarayı'nda Rusya ve Çin liderleri arasında son derece önemli ve üst düzey resmi görüşmeler başladı. Dikkat çekici bir nokta, bu kabulün birkaç gün önce Xi Jinping'in aynı mekanda ABD Başkanı Donald Trump'ı karşılama töreniyle neredeyse aynı formatta ve yüksek düzeyde organize edilmiş olmasıdır.
İki büyük devlet başkanının müzakereleri geleneksel olarak, ilk başta en hassas ve gizli siyasi konuları tartışmak üzere «dar kapsamlı görüşme» ile başladı. Ardından başkanlar, ülkelerinin resmi heyetleri eşliğinde «geniş kapsamlı müzakerelere» devam ettiler.
Vladimir Putin: «İlişkilerimiz emsalsiz bir zirvede»
Rus lider konuşması sırasında ikili ekonomik ve ticari ilişkilerin çok yüksek büyüme oranları sergilediğini özellikle belirtti. Kremlin liderine göre, Moskova ile Pekin arasındaki dostluk bugün «emsalsiz bir yüksek noktaya» ulaştı. TASS haber ajansının bildirdiğine göre Putin, son çeyrek asırda (25 yıl) Rusya ile Çin arasındaki ticaret hacminin tam 30 kattan fazla arttığını gururla kaydetti.
Ayrıca, Orta Doğu bölgesinde devam eden keskin jeopolitik krizlerin arka planında bile Rusya'nın Çin için her zaman «güvenilir ve istikrarlı bir enerji kaynağı tedarikçisi» olmaya devam edeceğini vurguladı. Saygın BBC yayınının yazdığına göre, Putin, Xi Jinping'i gelecek yıl resmi bir ziyaret için Rusya'ya davet etti ve ittifaklarının «küresel istikrarın ana garantisi» olduğunu ekledi. (Bilgi için, Çin lideri en son geçen yılın Mayıs ayında Rusya'da konuk olmuştu).
Rus basınının yazdığına göre, Putin karşılıklı yakınlığı ifade etmek için Xi Jinping'e geleneksel olarak yine «aziz dostum» diye hitap etti ve ünlü bir Çin atasözünü hatırlattı: «Bir gün görüşmesek bile, üç sonbahar geçmiş gibi gelir». Bu deyim genellikle uzun zamandır beklenen değerli bir buluşmayı ve büyük bir amaç uğruna çekilen meşakkatli bekleyişleri ifade etmek için kullanılır.
Xi Jinping: «Dünya orman kanunlarına dönme tehlikesi altında»
Çin lideri giriş konuşmasında, iki güçlü devletin ulusal yükseliş ve stratejik yeniden doğuş yolunda birbirine destek ve dayanak olması gerektiğini vurguladı. Xi Jinping, Çin-Rusya ilişkilerinin bu kadar yüksek bir zirveye ulaşmasının temel nedeninin, tarafların karşılıklı siyasi güveni ve sağlam stratejik ortaklığı doğru bir şekilde kurabilmeleri olduğunu belirtti.
Aynı zamanda Çin lideri, bugün dünyanın tehlikeli bir duruma geldiği, yani yeniden şiddete dayalı «orman kanunlarına» dönme tehlikesinin doğduğu konusunda uyardı:
«Mevcut uluslararası siyasi ortam son derece karmaşık ve istikrarsız olup, dünyada tek taraflı hegemonya arayışı güçlenmektedir. BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri ve önde gelen güçler olarak Çin ve Rusya, uzun vadeli stratejik bir bakış açısıyla hareket etmeli, 'daha adil, şeffaf ve eşit haklı bir küresel yönetim sistemi' kurma yolunda birlikte çalışmalıdır», — diye Xi Jinping'in sözlerini aktarıyor BBC.
Orta Doğu'daki savaşı durdurmak — ana talep
Çin devlet medya organlarının haberine göre, Xi Jinping Orta Doğu'daki silahlı çatışmaların çok kritik bir aşamada olduğunu ve bölgenin savaş girdabından barışa geçiş dönemini yaşadığını söyledi. Askeri harekatların derhal durdurulması gerektiğini ve savaş alevinin yeniden canlanmasına kesinlikle izin verilemeyeceğini sert bir dille vurguladı.
«Xinhua» yayınının yazdığına göre, Çin lideri Orta Doğu'da barışın tesisi konusunda kendi dört maddelik özel teklifini öne sürdü. Bu plan uluslararası mutabakatı güçlendirmeyi, gerginliği azaltmayı ve barışçıl müzakereleri desteklemeyi amaçlamakta olup, Xi geçen ay Abu Dabi Veliaht Prensi ile görüşmesinde de bu fikri aktif olarak savunmuştu.
Önemli anlaşma uzatıldı ve 21 belge imzalanacak
Pekin'deki görüşmenin en önemli pratik sonuçlarından biri — Rusya ile Çin arasındaki «İyi komşuluk, dostluk ve iş birliği hakkında» stratejik anlaşmanın süresinin resmen uzatılması oldu. Bu tarihi belge, iki devletin ekonomik, diplomatik, jeopolitik ve askeri-savunma alanındaki ilişkilerinin ana temelini oluşturmaktadır. İlk kez 2000 yılında imzalanan 20 yıllık anlaşma, 2022 yılının Şubat ayında süresi dolunca 5 yıl daha uzatılmıştı ve bugün bu süreç başarıyla devam ettirildi.
Zirve kapsamında iki devlet başkanı toplam 21 büyük belge ve anlaşmayı imzalaması bekleniyor. Rus basın organlarına göre, bunlar arasında en merkezi yeri aşağıdaki iki küresel belge alıyor:
Kapsamlı ortaklık ve stratejik iş birliğinin daha da güçlendirilmesine ilişkin ortak bildiri;
Çok kutuplu dünyanın oluşumu ve yeni tür uluslararası ilişkiler hakkında deklarasyon.
Görüşmeler kapsamında paralel olarak Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da Çinli mevkidaşı Wang Yi ile ayrı bir müzakere masasına oturdu. Ukrayna'daki savaş nedeniyle yaptırımlar altında kalan Rus ekonomisi için yatırımlar ve yeni ticaret yolları açmak, Putin'in gündemindeki en temel konudur.
Analiz: Çin neden Rusya için hayati öneme sahip?
BBC analisti Vitaliy Shevchenko'nun görüşüne göre, bugün Çin'in finansal desteği ve yüksek teknolojileri olmasaydı, Rusya'nın Ukrayna'daki askeri harekatı ekonomik kriz nedeniyle çoktan durmuş olabilirdi.
Çünkü Çin şu anda Rusya'nın en büyük ticaret ortağı haline gelmiş durumda ve Rus petrol ihracatının neredeyse yüzde 50'sini bizzat Pekin satın alıyor. Batılı markalar ve üreticiler Rusya pazarını terk edince, yerlerini tamamen Çin'in tüketim malları ve otomobilleri aldı. Resmi Pekin savaşı açıkça desteklemese de, durdurmak için Moskova'ya karşı nüfuzunu kullanmıyor.
Diplomatik dil konusuna gelince, Rus tarafı ilişkileri «emsalsiz bir seviye» diye yüksek perdeden överken, Çinliler ve bizzat Xi Jinping çok daha temkinli ve titiz bir senaryo temelinde hareket ediyor. Çin lideri mevkidaşına «eski dost» diye hitap edip ilişkilerin sağlamlığını belirtse de, ilişkilerde üstünlük dizginlerini daima elinde tutmayı tercih ediyor.
Sizce, Pekin'de imzalanan bu yeni stratejik belgeler ve çok kutuplu dünya deklarasyonu dünyadaki siyasi dengeyi ne ölçüde değiştirebilir?
“Zamin”i Telegram'da okuyun!
