2026 жылдың 1 мартынан бастап Өзбекстанда заңнама мен тәжірибенің бірқатар маңызды бағыттарында жаңа тәртіптер күшіне енді. Бұл өзгерістер цифрландырудан бастап бизнес, кеден, нотариат, әлеуметтік қорғау, экология және туризмге дейінгі кең ауқымды салаларды қамтыды. Жергілікті басылымдардың мәліметінше, наурыз айының басынан бастап күшіне енген жаңалықтар азаматтар үшін кейбір қызметтерді жеңілдетуге, кәсіпкерлер үшін тәртіптерді жеңілдетуге және мемлекеттік бақылауды күшейтуге бағытталған.
Ең елеулі жаңалықтардың бірі - цифрлық қызметтер ауқымының одан әрі кеңеюі. Енді азаматтар Бірыңғай интерактивті мемлекеттік қызметтер порталы арқылы тұрғылықты жері туралы мәліметтерді және өздеріне тиесілі тұрғын үйде тіркелген тұлғалар туралы ақпаратты редакциялау мүмкіндігіне ие болады. Сондай-ақ, өлім жағдайы тіркелгені туралы QR-кодты анықтама жақын туыстардың жеке кабинетіне автоматты түрде жіберілуі, QR-кодты құжатты елтаңбалы куәлікпен теңестіру, кейбір сот мәліметтерін онлайн алу және футбол матчтарына билеттерді сәйкестендіру және QR-код арқылы сату сияқты тәртіптер де енгізілуде. Бұл өзгерістер мемлекеттік қызметтерді қағазбастылықтан цифрлық ыңғайлылыққа тағы бір қадам жақындатады деп күтілуде.
Шетел азаматтары үшін де жаңа талап пайда болды. Енді өзбек тілін білу деңгейін CEFR стандарттары негізінде анықтайтын және А1, А2 және В1 деңгейлері бойынша ресми сертификат беретін жүйе жұмыс істейді. Бұл құжат мемлекеттік тілді білу деңгейінің ресми растауы ретінде қабылданады. Яғни, өзбекстандық құқықтық және әлеуметтік ортаға еніп жатқан шетелдіктер үшін тіл мәселесі неғұрлым ресми және нақты критерийлерге байланысты.
Бизнес саласында да бірқатар практикалық жаңалықтар күшіне енді. Олардың қатарында "Бір терезе" қағидаты негізінде "Бизнес серіктес" жобасының іске қосылуы, мемлекеттік органдар басшыларының кәсіпкерлермен диалогының жаңа форматы, мемлекеттік азаматтық қызметтегі бос лауазымдарды атқару ережелерінің жаңартылуы және "Лицензия" жүйесінде құжатты тапсырар алдында талаптарға сәйкестікті ерікті түрде алдын ала бағалау мүмкіндігі бар. Бұл өзгерістер кәсіпкер үшін процесті түсінікті етуге, ал мемлекет үшін басқаруды тәртіпке келтіруге бағытталған.
Жас кәсіпкерлер мен өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін кейбір жеңілдіктер қарастырылған. Атап айтқанда, инфрақұрылымға қосылу шығындарын өтеу механизмі енгізілуде. Электромобильмен жұмыс істейтін, өзін-өзі жұмыспен қамтыған такси жүргізушілеріне әлеуметтік салық бойынша 10 пайыздық жеңілдік және мемлекеттік автотұрақтарды 30 минутқа дейін тегін пайдалану мүмкіндігі беріледі. Бұл "жасыл" көлікті ынталандыруға және шағын белсенділікті қолдауға қызмет етеді.
Кедендік және мемлекеттік сатып алуларда да жаңартылған тәртіптер қолданыла бастады. Тауарлар келмей тұрып, бастапқы декларациялау кезінде кедендік рәсімдеу алымы 20 пайызға төмендетіледі, ал төлемдерді 14 күнге дейін кешіктіргенде пайыз есептелмейді. Мемлекеттік сатып алу порталында жасанды интеллект негізінде орташа нарықтық бағаны есептейтін электронды модуль іске қосылады деп жоспарлануда. Бұл шешімдер арқылы бизнестің ауыртпалығын жеңілдету және мемлекеттік сатып алуларда бағаның ашықтығын арттыру көзделген.
Құрылыс саласында бақылау күшейіп келеді. Қауіпсіз деп танылмаған құрылыс материалдарын өндірушілер мен жеткізушілердің электронды реестрі қалыптастырылады. Бұл тізімге кірген компаниялар мемлекеттік сатып алуға қатыса алмайды. Сонымен қатар, "Узбеккосмос" агенттігі өңірлердегі құрылыс алаңдарына тұрақты мониторинг жүргізуді бастайды. Көпірлер мен тоннельдердің сейсмикалық төзімділігін онлайн бақылау, ғимараттардың жағдайын жасанды интеллект көмегімен талдау және сейсмикалық қауіпті аймақтарды болжау сияқты тәжірибелер де енгізілуде. Бұл бағыттағы кейбір өзгерістер туралы жергілікті басылымдар бұған дейін де хабарлаған болатын.
Нотариат пен сот саласындағы жаңалықтар да маңызды. Енді нотариустар жалға алу, коммуналдық төлемдер мен міндетті жарналар бойынша берешекті өндіріп алуға қарсылықсыз талаптар бойынша БЕМ-нің 1000 есесіне дейінгі мөлшерде атқару хаттарын шығаруға құқылы. Сондай-ақ, беймемлекеттік бейкоммерциялық ұйым ретінде тіркелмеген беймемлекеттік ұйымдар тарапынан сот-сараптамалық зерттеулер жүргізуге тыйым салынады. Бұл құқықтық үдерістердегі жауапкершілік пен ресми мәртебені одан әрі күшейтуге бағытталған қадам ретінде қарастырылады.
Әлеуметтік салада гуманизмге баса назар аударатын жаңа механизмдер пайда болды. "Инсон" орталықтарында әлеуметтік қорғауға мұқтаж балалары бар отбасылар үшін "Мейірімді отбасы" қызметі іске қосылады. Бұл қызмет аясында ата-аналарға тегін отбасылық терапия көрсетіледі. Сондай-ақ, деменция, Паркинсон және Альцгеймер ауруы бойынша диспансерлік бақылауда тұрған науқастар үшін "Белсенді өмірге қадам" бағдарламасы арқылы күндізгі күтім қызметтері жолға қойылады. Бұл жаңалықтарды жергілікті баспасөз арнайы жариялады.
Экология және зияткерлік меншік саласында да талаптар күшейді. Фондық бақылау станцияларын орнатпаған және оларды ұлттық эко-бақылау жүйесіне қоспаған кәсіпорындар өтемақы төлемдерін бес есе төлейді. Табиғатқа келтірілген зиянды өтеуден босату бойынша жеңілдіктер тек заңмен белгіленуі мүмкін. Сонымен қатар, зияткерлік меншікпен байланысты заңбұзушылықтар "Бизнестің тұрақтылық рейтингіне" әсер етеді: айыппұлдар баллды төмендетеді, ал тіркелген сауда белгілері керісінше балл қосады.
Практикалық өмірге тікелей әсер ететін тағы бір жаңалық - мерзімі өткен, цифрлық таңбалауға кіретін тауарларды сатудың автоматты түрде бұғатталуы. Енді кассалық аппараттар жарамдылық мерзімі өткен мұндай өнімдер үшін чек шығара алмайды. Яғни, тұтынушы қауіпсіздігінде адам факторы емес, автоматты сүзгі жұмыс істейді. Сондай-ақ, мұрағат қызметтері жеделдетіледі, кейбір анықтамаларды беру мерзімдері қысқарады, ал туризм саласында үздік стартаптар мен "жасыл" сертификат алған қонақ үйлерге субсидия механизмдері күшіне енеді.
Қысқасы, 1 наурыздан бастап күшіне енген бұл өзгерістер қағаз жүзіндегі қарапайым нормалар емес. Олардың кейбіреулері азаматтардың күнделікті өміріне, кейбіреулері бизнес ортасына, тағы біреулері мемлекеттік бақылау мен әлеуметтік қорғау жүйесіне тікелей әсер етеді. Енді басты мәселе біреу: бұл жаңалықтар іс жүзінде қаншалықты тез, ашық және шынайы ыңғайлылыққа айналады. Бұл сұраққа жауапты уақыттың өзі береді.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
