Владимир Путиннинг Хитойга ташрифи якунлари ва муҳим келишувлар
Россия Президенти Владимир Путиннинг Хитой Халқ Республикасига уюштирган икки кунлик сермаҳсул расмий ташрифи ниҳоясига етди. Россия раҳбари Пекинда олий даражадаги учрашувларни муваффақиятли якунлаб, Москвага жўнаб кетди. Мазкур ташриф доирасида икки қудратли давлат ўртасида жами 42 та муҳим ҳужжат, жумладан, икки томонлама муносабатларни янги босқичга олиб чиқувчи Кенг қамровли шериклик ва стратегик ҳамкорликни чуқурлаштириш тўғрисидаги қўшма баёнот имзоланди.
Уч соатлик музокаралар ва «уч куз» мақоли
«РИА Новости» ахборот агентлигининг хабар беришича, давлат ташрифи дастурининг энг асосий ва қизғин қисми 20 май кунига тўғри келди. Ушбу тарихий кун машҳур Тяньаньмэнь майдонида Россия раҳбари шарафига тўплардан тантанали равишда ўқ узиш маросими билан бошланди.
Шундан сўнг Хитой Раиси Си Цзиньпин ва Владимир Путин ўртасидаги расмий музокаралар старт олди. Мулоқотлар дастлаб ўта нозик масалалар муҳокама қилинган тор доирада, кейинчалик эса кенгайтирилган таркибда, расмий делегациялар иштирокида давом этди ва қарийб уч соатга яқин вақт олди. Учрашув давомида Путин Си Цзиньпинга қарата самимий оҳангда «қадрли дўстим» дея мурожаат қилди ва яқинликни ифодаловчи машҳур хитой мақолидан иқтибос келтирди: «Бир кун кўришмасанг, худди учта куз фасли ўтгандек бўлади».
Салмоқли делегация: Россия элитаси Пекинда
Москва ушбу ташрифга ўта жиддий тайёргарлик кўргани унинг Пекинга борган делегацияси таркибидан ҳам кўриниб турарди. Президент ҳамроҳлигида Хитойга беш нафар Бош вазир ўринбосари, саккиз нафар вазир, Марказий банк раҳбари ҳамда энг йирик давлат корпорациялари ва етакчи ҳудудлар раҳбарлари етиб келишди.
Уларнинг орасида қуйидаги энг нуфузли шахслар бор эди:
Ҳукумат ва молия вакиллари: Бош вазирнинг биринчи ўринбосари Денис Мантуров, Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров, Молия вазири Антон Силуанов ва Марказий банк раиси Эльвира Набиуллина;
Гигант корпорациялар эгалари: Алексей Миллер («Газпром»), Игорь Сечин («Роснефть»), Герман Греф («Сбербанк») ва Андрей Костин (ВТБ).
Товар айирбошлаш 30 бараварга ўсди ва янги декларация
Саммитнинг энг салмоқли натижаларидан бири — томонларнинг кўп қутбли дунё ва янги турдаги халқаро муносабатларни шакллантириш тўғрисидаги қўшма декларацияни қабул қилгани бўлди. Шунингдек, жорий йилда ташкил этилганига 25 йил тўлган «Яхши қўшничилик, дўстлик ва ҳамкорлик тўғрисида»ги тарихий шартнома муддатини яна узайтиришга қарор қилинди.
Владимир Путин ўз нутқида ўтган чорак аср давомида икки қўшни мамлакат ўртасидаги ўзаро товар айирбошлаш ҳажми 30 баробардан зиёд ўсганини ва бир неча йилдан буён йиллик 200 миллиард доллардан юқори даражада барқарор сақланиб қолаётганини мамнуният билан қайд этди. Си Цзиньпин эса ўз навбатида, жорий 2026 йилнинг дастлабки тўрт ойи ичида ўзаро савдо айланмаси яна 20 фоизга кўпайганини қўшимча қилди.
Расмий музокаралар якунида иккала давлатда ҳам «Таълим йили»нинг тантанали очилиш маросими бўлиб ўтди. Кечга яқин эса етакчилар шинам муҳитда анъанавий чойхўрлик устида суҳбатни давом эттиришди. Президент ёрдамчиси Юрий Ушаковнинг сўзларига кўра, ушбу норасмий учрашувда Украина инқирози, Яқин Шарқдаги уруш ва АҚШ билан бўлган мураккаб муносабатлар атрофлича муҳокама қилинган.
Очиқлик белгиси: Трампнинг ташрифи ва визасиз режим узайтирилиши
Россиялик меҳмонлар учун энг ёқимли ва амалий янгиликлардан бири — икки давлат ўртасидаги ўзаро визасиз режим муддатининг 2027 йил 31 декабрга қадар узайтирилиши бўлди. Дастлаб Пекин ҳукумати бу борадаги ўз қарорини эълон қилди, Москва эса бунга жавобан худди шундай чорани жорий этади. Маълумотларга кўра, ушбу келишув амалда бўлган даврда Россияга Хитойдан 2 миллион нафар, Хитойга эса Россиядан 1 миллионга яқин сайёҳ ва фуқаролар ташриф буюришга улгурган.
Бундан ташқари, Путин расмий кун тартибидан ташқари, Дяоюйтай қароргоҳида 36 ёшли хитойлик муҳандис Пэн Пай билан учрашиб, дийдорлашди. Қизиғи шундаки, улар илк бор бундан 26 йил аввал — 2000 йилнинг июль ойида, Путиннинг Хитойга илк давлат ташрифи чоғида Пекиндаги Бэйхай боғида тасодифан кўришиб, суратга тушишган эди. Кейинчалик Пэн Пай Москвада таҳсил олди ва ҳозирда ўз ватанида, Хунань провинциясида муҳандислик касби бўйича фаолият юритмоқда.
Эътиборли жиҳати, Путиннинг Пекинга ташрифи АҚШ Президенти Дональд Трампнинг 15 май куни якунланган Хитой сафаридан атиги бир ҳафта ўтиб ташкил этилди. Трамп ўз ташрифидан сўнг, Си Цзиньпин унга Эронга қурол-яроғ етказиб бермаслик борасида шахсан ваъда берганини алоҳида таъкидлаган эди. Бироқ орадан бир ҳафта ўтиб ўтказилган Россия-Хитой саммити Пекиннинг халқаро майдондаги ўз мустақил стратегик йўлига содиқ эканини яна бир бор кўрсатди.
Сизнингча, Трамп ва Путиннинг кетма-кет Пекинга келиши Хитойнинг жаҳон сиёсатидаги бош воситачилик мавқеини қай даражада мустаҳкамлайди?
