Toshkent avtobuslarida chiptasizlar soni keskin oshib ketdi
Toshkent jamoat transportida yo‘l haqini to‘lamasdan harakatlanish holatlari sezilarli darajada ko‘paygani ma’lum bo‘ldi. 2026 yilning dastlabki to‘rt oyida poytaxtda 50 mingdan ortiq chiptasiz yo‘lovchi jarimaga tortilgan. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu davriga nisbatan qariyb ikki barobar ko‘p ekani vaziyat ancha jiddiylashganini ko‘rsatmoqda.
Mutaxassislar fikricha, muammoning keskinlashishiga bir nechta omil ta’sir qilgan. Xususan, jamoat transportida naqd pul orqali to‘lov amaliyoti bekor qilingani, konduktorlar soni qisqartirilgani va to‘lov jarayonining to‘liq raqamlashtirilgani ayrim yo‘lovchilar tomonidan suiiste’mol qilina boshlagan. Oddiy qilib aytganda, tizim zamonaviylashdi, lekin hamma ham unga mas’uliyat bilan moslashmadi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, chiptasiz yurganlarning asosiy qismini yoshlar tashkil etmoqda. “Quyonlar” deb ataladigan qoidabuzarlarning 90 foizi 16 yoshdan 30 yoshgacha bo‘lgan yo‘lovchilar ekani qayd etilgan. Ular orasida talabalar ulushi ham juda yuqori — taxminan 70 foizni tashkil qiladi. Bu esa profilaktika ishlarini aynan yoshlar va ta’lim muassasalarida kuchaytirish zarurligini ko‘rsatmoqda.
Hozirgi vaqtda poytaxtda yo‘l haqi to‘lovlarini nazorat qilish uchun har kuni 57 nafar inspektor liniyalar va bekatlarda tekshiruv olib bormoqda. Ular avtobuslarda to‘lov amalga oshirilgan-oshirilmaganini nazorat qiladi, qoidabuzarlik holatlari aniqlansa, tegishli tartibda jarima rasmiylashtiriladi.
Shuningdek, chiptasiz yurish holatlari bo‘yicha ma’lumotlar Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiga ham yuborilgan. Universitetlarda talabalar o‘rtasida tushuntirish va profilaktika ishlari olib borilmoqda. Bu yo‘l bilan yoshlar orasida jamoat transportidan foydalanish madaniyatini oshirish maqsad qilingan.
“Toshshahartransxizmat” esa muammoga zamonaviy texnologiyalar orqali yechim topishni rejalashtirmoqda. Xususan, avtobuslarda to‘lovlarni kuzatish uchun sun’iy intellekt tizimini joriy etish ko‘rib chiqilmoqda. Bu tizim salondagi yo‘lovchilar sonini amalga oshirilgan tranzaksiyalar soni bilan taqqoslaydi. Agar odamlar soni to‘lovlardan ko‘p bo‘lsa, tizim eng yaqin nazoratchiga signal yuboradi.
Biroq bu texnologiyani amaliyotga joriy etishda ham murakkab jihatlar bor. Chunki Toshkent avtobuslarida yo‘lovchilar barcha eshiklardan kirib-chiqadi. Ba’zilar esa yo‘l haqini kirishda emas, balki tushish oldidan to‘lashga odatlangan. Bu esa sun’iy intellekt tizimi uchun aniq hisob yuritishni qiyinlashtirishi mumkin.
Shu sabab transport idoralari kelajakda faqat old eshik orqali kirish tizimiga qaytish masalasini ham o‘rganmoqda. Bunday tartibda yo‘lovchi avtobusga kirishi bilan to‘lovni amalga oshiradi va nazorat jarayoni ancha soddalashadi. Ammo bu tizimni joriy etish uchun yo‘lovchilar madaniyatini oshirish, tushuntirish ishlarini kuchaytirish va bosqichma-bosqich yondashuv talab etiladi.
Qisqasi, Toshkentda chiptasiz yo‘lovchilar sonining keskin ortishi jamoat transportidagi eng og‘riqli muammolardan biriga aylanmoqda. Raqamlashtirish yaxshi, sun’iy intellekt ham zo‘r, lekin oxir-oqibat hammasi oddiy mas’uliyatga borib taqaladi. Yo‘l haqini to‘lash — katta ish emas, ammo butun transport tizimining barqaror ishlashi aynan shu mayda, lekin muhim odatga bog‘liq.
