Фото: Президенттің баспасөз қызметі
Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёев 22 сәуір күні Аралды құтқару халықаралық қорының (АҚХҚ) құрылтайшы мемлекеттері басшылары кеңесінің кезекті отырысына қатысты.
Шара Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен өтті. Оған Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов және АҚХҚ Атқарушы комитетінің төрағасы Асхат Оразбай да қатысты.
Жиында Қазақстанның 2023–2026 жылдардағы төрағалық кезеңінің нәтижелері қаралып, Арал теңізі бассейніндегі экологиялық жағдай, су ресурстарын басқару және әлеуметтік-экономикалық жағдайды жақсарту мәселелері бойынша кеңінен пікір алмасылды.
Өзбекстан басшысы өз сөзінде Аралды құтқару халықаралық қоры аймақ үшін бірегей ынтымақтастық платформасы екенін атап өтті. Оның айтуынша, климаттың өзгеруі, суға деген сұраныстың артуы және ресурстар тапшылығы жағдайында қордың маңызы арта түсуде.
Болжамдарға сәйкес, 2040 жылға қарай Арал бассейніндегі су тапшылығы жылына 20 миллиард текше метрге жетуі мүмкін. Бұл ауыз су, ауыл шаруашылығы, энергетика және экология салаларында елеулі қауіптер тудырады.
– Сарапшылардың бағалауынша, 2040 жылға қарай Арал теңізі бассейнінде су ресурстарының тапшылығы екі есеге жуық артып, жылына 20 миллиард текше метрге дейін жетуі мүмкін. Бұл ауыз сумен қамтамасыз ету, экология, аграрлық сектор, энергетика және әлеуметтік тұрақтылық үшін қосымша қауіп-қатерлер туғызады, – деді Шавкат Мирзиёев.
Президент аймақта суды тиімсіз пайдалану мәселесіне де назар аударды. Қазіргі уақытта ауыл шаруашылығында 1 долларлық құн жасау үшін орта есеппен 3 текше метр су жұмсалады, бұл әлемдік көрсеткіштерден айтарлықтай жоғары.
Сонымен қатар, Өзбекстанда су үнемдеу технологиялары жедел енгізіліп жатқаны атап өтілді. Суармалы жерлердің 60 пайызында заманауи жүйелер қолданысқа енгізілген, ирригациялық желілердің 40 пайызы бетонмен қапталған. Бұл шаралар арқылы жыл сайын 10 миллиард текше метр су үнемделуде.
Шавкат Мирзиёев қор қызметін одан әрі күшейту, оның құқықтық және ұйымдық негіздерін жетілдіру, ынтымақтастықты кеңейту бойынша бірқатар ұсыныстар алға тартты. Соның ішінде АҚХҚ-ның басқа аймақтық құрылымдармен интеграциясын нығайту маңыздылығы айтылды.
– Бұл барлық мемлекеттеріміздің аумағында өмірлік маңызы бар экологиялық және әлеуметтік-экономикалық жобаларды жүзеге асыру үшін мақсатты инвестицияларды бағыттауға мүмкіндік береді, – деді Шавкат Мирзиёев.
Сондай-ақ, су ресурстарын пайдалану мәдениетін арттыру, халықты және фермерлерді заманауи технологияларға үйрету мақсатында «Болашақ суы» аймақтық бағдарламасын іске қосу ұсынылды.
– Сонымен, егер қоғамның суға деген көзқарасы өзгермесе, ешқандай инженерлік шешімдер күтілген нәтижені бермейтіні анық. Үздіксіз білім беру жүйесі арқылы – мектепке дейінгі білім деңгейінен мамандарды даярлауға дейін – суды ұтымды пайдалануды әр адамның күнделікті әдетіне, ортақ мәдени кодымызға айналдыруға ұмтылуымыз қажет, – деді мемлекет басшысы.
Ауғанстанды да аймақтық экологиялық ынтымақтастыққа тарту мәселесі көтерілді. Бұл арқылы су ресурстарын әділ бөлу және ортақ экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етуге болатыны айтылды.
Жиын соңында бірқатар маңызды шешімдер, соның ішінде Астана мәлімдемесі қабылданды. Сондай-ақ, 26 наурызды Халықаралық Арал теңізі, Әмудария және Сырдария күні деп жариялау, сондай-ақ Шавкат Мирзиёевті 2027–2029 жылдарға АҚХҚ төрағасы етіп сайлау туралы шешімдерге қол қойылды.
