Өзбекстанда студенттер стипендиясының мөлшері кедейлік шегіне жетпейтіні қоғам арасында қызу пікірталас тудыруда. Ресми мәліметтерге сәйкес, қазіргі уақытта ең төменгі тұтыну шығындары 715 мың сумды құраса, базалық стипендия бұл көрсеткіштен шамамен 26 пайызға төмен.
Жоғары білім, ғылым және инновациялар министрлігінде өткен баспасөз мәслихатында бұл мәселеге қатысты түсініктеме берілді. Атап өтілгендей, базалық стипендия 569 мың 870 сум шамасында, ал үздік бағамен оқитын студенттерге қосымша үстемақы төленеді. Сонымен қатар, жауапты тұлғалар 2025 жылы стипендияларды 30 пайыздан астамға арттыру туралы ұсыныс алға тартылғанын, бірақ әзірге бұл бойынша нақты нәтиже жоқ екенін білдірді.
Мамандар бұл мәселеге басқаша көзқараспен қарайды. Экономистердің пікірінше, стипендияны жай төлем емес, әлеуметтік көмек ретінде бағалау қажет. Себебі Конституцияда әлеуметтік төлемдердің мөлшері ең төменгі тұтыну шығындарынан аз болмауы тиіс деп белгіленген.
Осы тұрғыдан алғанда, қолданыстағы стипендия мөлшерінің заң талаптарына қаншалықты сәйкес келетіні ашық сұрақ күйінде қалып отыр. Әсіресе, бюджет негізінде білім алып жатқан студенттер үшін бұл қаражаттың күнделікті қажеттіліктерді өтеуге жеткіліксіз екені айтылуда.
Тағы бір даулы мәселе — стипендияның келісімшарт (контракт) мөлшеріне байланысты болуы. Ресми өкілдер бұны жоғары оқу орындарының қаржылық мүмкіндіктерімен түсіндірсе, талдаушылар бұл тәсілді қисынсыз деп санайды. Өйткені грант негізінде оқитын студенттер контракт төлемейді, демек, стипендияны оған байлап қою дұрыс емес.
Сонымен қатар, елдегі кейбір университеттердің қаржылық қиындықтарға тап болып жатқаны да мәлім болды. Бәсекелестіктің күшеюі және супер-келісімшарттар санының азаюы жоғары оқу орындарының табысына әсер етуде.
Бұған қоса, 2026 жылғы мемлекеттік бюджет шеңберінде стипендиялар, зейнетақылар және жәрдемақыларды арттыру үшін қосымша қаражат бөлу жоспарланған. Бірақ дәл студенттер стипендиясының қаншалықты артатыны әзірге жарияланған жоқ.
Сарапшылардың пікірінше, егер стипендиялар әлеуметтік көмек ретінде қарастырылса, оларды кем дегенде кедейлік шегі деңгейіне жеткізу қажет. Керісінше жағдайда, бұл мәселе тағы ұзақ уақыт бойы қоғамдық талқылауда қалуы мүмкін.
