Өзбекстанда ақша қаражаты мен мүлікке қатысты операцияларды жүзеге асыратын ұйымдардың қызметін бағалау бойынша жаңа жүйені енгізу жоспарлануда. Бұл бастама қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыру, терроризмді қаржыландыру және жаппай қырып-жою қаруын таратуды қаржыландыру сияқты күрделі тәуекелдерді алдын ала анықтауға және олардың алдын алуға бағытталған.
Ереже жобасына сәйкес, мұндай ұйымдар арнайы баллдық бағалау жүйесі негізінде «жоғары», «орташа» және «төмен» тәуекел санаттарына бөлінеді. Яғни, барлық ұйымдарға бірдей бақылау қолданылмайды. Әрбір субъектінің қызметі, операциялары, алдыңғы жағдайы және тәуекел белгілері жеке талданады.
Бағалау процесінде статистикалық деректер, күмәнді операциялар, мемлекеттік органдар ұсынған ақпараттар, азаматтардың немесе ұйымдардың өтініштері, сондай-ақ сыртқы дереккөздердегі мәліметтер ескеріледі. Осы арқылы қай ұйымда тәуекел жоғары, қайсысында заң бұзушылық ықтималдығы төмен екені анықталады.
Жаңа жүйенің негізгі мақсаты — бақылауды барынша мақсатты және тиімді ету. Өйткені қаржылық операцияларға қатысты салаларда тәуекелдерді уақтылы көру өте маңызды. Қылмыстық кірістерді заңдастыру немесе терроризмді қаржыландыруға қатысты жағдайлар тек экономикалық емес, сонымен қатар ұлттық және қоғамдық қауіпсіздікке де елеулі қауіп төндіреді.
Құжатта белгіленгендей, тәуекелі жоғары және орташа деп бағаланған ұйымдарда заң бұзушылықтардың алдын алуға бағытталған профилактикалық іс-шаралар өткізіледі. Бұл шаралар ұйымдарға кемшіліктерді жоюға, ішкі бақылауды күшейтуге және заңнама талаптарына бейімделуге мүмкіндік береді.
Егер профилактикалық жұмыстардан кейін де қауіпті жағдайлар сақталса, тексеру жүргізу бастамасы көтерілуі мүмкін. Демек, тексерулер кездейсоқ немесе жалпы тәртіпте емес, нақты тәуекел мен негіздер болған жағдайда жүзеге асырылады.
Сонымен бірге, адам өмірі мен қауіпсіздігіне қауіп, терроризмді қаржыландыру немесе қылмыстық кірістерді заңдастыруға қатысты жағдайлар анықталса, профилактикалық шараларсыз да тексеру жүргізуге рұқсат берілетіні белгіленуде. Мұндай жағдайларда жедел әрекет ету қажет, өйткені тәуекелді кешіктіру үлкен салдарға әкелуі мүмкін.
Жобада тәуекелі төмен деп танылған ұйымдардың қызметіне араласуға жол бермеу де қарастырылған. Бұл адал және тәртіпті жұмыс істеп жатқан ұйымдар үшін маңызды кепілдік болып табылады. Яғни, заң талаптарын сақтап отырған субъектілер артық тексерулер мен қысымдардан қорғалады.
Қысқасы, жаңа жүйе қаржылық тәуекелдерді алдын ала бағалауға, күмәнді операцияларды анықтауға және бақылауды әділ жолға қоюға қызмет етеді. Тәуекелі жоғары ұйымдар ерекше назарда болады, ал төмен тәуекелді субъектілерге артық араласу болмайды. Мұндағы мақсат біреу: қаржы жүйесі таза, ашық және қауіпсіз жұмыс істеуі керек.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
