O‘zbekistonda pul mablag‘lari va mol-mulk bilan bog‘liq operatsiyalarni amalga oshiruvchi tashkilotlar faoliyatini baholash bo‘yicha yangi tizim joriy etilishi rejalashtirilmoqda. Mazkur tashabbus jinoiy daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish hamda ommaviy qirg‘inar qurollarini tarqatishni moliyalashtirish kabi jiddiy xavflarni oldindan aniqlash va ularning oldini olishga qaratilgan.
Nizom loyihasiga ko‘ra, bunday tashkilotlar maxsus balli baholash tizimi asosida “yuqori”, “o‘rtacha” va “past” xavf toifalariga ajratiladi. Ya’ni, barcha tashkilotlarga bir xil nazorat qo‘llanmaydi. Har bir subyektning faoliyati, operatsiyalari, avvalgi holati va xavf belgilari alohida tahlil qilinadi.
Baholash jarayonida statistik ma’lumotlar, shubhali operatsiyalar, davlat organlari taqdim etgan axborotlar, fuqarolar yoki tashkilotlar murojaatlari hamda tashqi manbalardagi ma’lumotlar inobatga olinadi. Bu orqali qaysi tashkilotda xavf yuqori, qaysi birida esa qonunbuzilish ehtimoli past ekani aniqlanadi.
Yangi tizimning asosiy maqsadi — nazoratni yanada manzilli va samarali qilishdir. Chunki moliyaviy operatsiyalar bilan bog‘liq sohalarda xavflarni o‘z vaqtida ko‘rish juda muhim. Jinoiy daromadlarni qonuniylashtirish yoki terrorizmni moliyalashtirish bilan bog‘liq holatlar faqat iqtisodiy emas, balki milliy va jamoat xavfsizligiga ham jiddiy tahdid soladi.
Hujjatda belgilanishicha, xavfi yuqori va o‘rtacha deb baholangan tashkilotlarda qonunbuzilishlarning oldini olishga qaratilgan profilaktik tadbirlar o‘tkaziladi. Bu tadbirlar tashkilotlarga kamchiliklarni bartaraf etish, ichki nazoratni kuchaytirish va qonunchilik talablariga moslashish imkonini beradi.
Agar profilaktika ishlaridan keyin ham xavfli holatlar saqlanib qolsa, tekshiruv o‘tkazish tashabbusi ilgari surilishi mumkin. Demak, tekshiruvlar tasodifiy yoki umumiy tarzda emas, balki aniq xavf va asoslar mavjud bo‘lgan holatlarda amalga oshiriladi.
Shu bilan birga, inson hayoti va xavfsizligiga tahdid, terrorizmni moliyalashtirish yoki jinoiy daromadlarni legallashtirish bilan bog‘liq holatlar aniqlansa, profilaktik tadbirlarsiz ham tekshiruv o‘tkazishga ruxsat berilishi belgilanmoqda. Bu kabi vaziyatlarda tezkor harakat qilish zarur, chunki xavfni kechiktirish katta oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Loyihada xavfi past deb topilgan tashkilotlar faoliyatiga aralashishga yo‘l qo‘yilmasligi ham nazarda tutilgan. Bu halol va tartibli ishlayotgan tashkilotlar uchun muhim kafolat hisoblanadi. Ya’ni, qonun talablariga rioya qilayotgan subyektlar ortiqcha tekshiruv va bosimlardan himoya qilinadi.
Qisqasi, yangi tizim moliyaviy xavflarni oldindan baholash, shubhali operatsiyalarni aniqlash va nazoratni adolatli yo‘lga qo‘yishga xizmat qiladi. Xavfi yuqori tashkilotlar alohida e’tiborda bo‘ladi, past xavfli subyektlarga esa ortiqcha aralashuv bo‘lmaydi. Bu yerda maqsad bitta: moliya tizimi toza, shaffof va xavfsiz ishlashi kerak.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
