Исроил вазирининг видеоси халқаро миқёсда катта можарога сабаб бўлди
Яқин Шарқ атрофидаги сиёсий кескинлик ортиб бораётган бир пайтда, Исроил ҳукумати аъзосининг ҳаракати туфайли Тель-Авив ва унинг Ғарбдаги энг яқин иттифоқчилари ўртасида йирик дипломатик инқироз юзага келди. Жорий йилнинг 20 май куни бир қатор Европа ва Ғарб давлатлари ушбу нохуш вазият туфайли Исроил элчиларини зудлик билан ТИВга чақиртирди.
Хусусан, Италия, Франция, Канада, Нидерландия, Бельгия ва Португалия давлатлари Исроил элчиларига расмий норозилик билдирган бўлса, Испания ҳукумати Мадридда Исроил элчиси мавжуд бўлмагани сабабли мамлакатнинг вақтинчалик ишончли вакилини ташқи сиёсат идорасига чақириб, тушунтириш талаб қилди.
Ижтимоий тармоқларни портлатган таҳқирли видео
Бутун дунёда кескин норозилик тўлқинини уйғотган мазкур можарога Исроил Миллий хавфсизлик вазири Итамар Бен-Гвирнинг Х (собиқ Twitter) тармоғига жойлаштирган видеоси сабаб бўлди. Видеотасвирда Исроил ҳарбий-денгиз кучлари томонидан денгизда тўхтатилган “Сумуд” флотилиясининг инсон ҳуқуқлари фаоллари Ашдод портида ўта аянчли аҳволда акс этган.
Ушланган фаоллар ерда тиз чўккан, қўллари орқақа кишанланган ва бошларини пастга қаратган ҳолда тасвирланган. Энг ёмони, вазир ушбу чорасиз инсонлар орасида Исроил байроғини кўтариб мағрур юриб, иврит тилида: “Исроилга хуш келибсизлар, бу ерда биз хўжайинмиз!” дея бақирган. Шунингдек, Бен-Гвир ўз пости остида ушбу тинчлик фаолларини очиқчасига “терроризм тарафдорлари” деб атаган.
Эътирозлар ёмғири: ЕИ ва Европа вазирлари қатъий позицияда
Халқаро фаолларга нисбатан кўрсатилган бундай қўпол муносабат Европа Иттифоқи ва қатор давлатлар раҳбарлари томонидан кескин қораланди.
Польша: Ташқи ишлар вазири Радослав Сикорский Х тармоғида ушланганлар орасида Польша ватандошлари ҳам бўлиши мумкинлигини айтиб, вазиятни қаттиқ танқид қилди: “Ҳеч қандай жиноят содир этмаган Польша фуқароларига бундай муносабат қилишга асло ҳақлари йўқ. Демократик дунёда асирларни ёки ушланганларни бу тарзда таҳқирлаш мутлақо қабул қилинмайди”.
Европа Иттифоқи: ЕИ ташқи сиёсат хизмати расмий вакили Ануар Эл-Ануни ушбу ҳолатни “инсонийликка зид ва бутунлай қабул қилиб бўлмас воқелик” деб атади ва ҳар бир ҳибсга олинган шахснинг қадр-қиммати ҳамда халқаро ҳуқуқ нормалари ҳимоя қилиниши шартлигини эслатди.
Кая Каллас: ЕИнинг ташқи ишлар ва хавфсизлик сиёсати бўйича олий вакили ҳам бу ҳаракатларни “камситувчи” деб баҳолаб, Бен-Гвирнинг тутими демократик давлатнинг юқори мартабали мулозимига мутлақо номуносиб эканини билдирди.
Германия: ТИВ раҳбари Йоханн Вадефуль вазирнинг шоусини Берлин ва Тель-Авив биргаликда ҳимоя қилиб келаётган умуминсоний қадриятларга зид эканини таъкидлади.
АҚШ: Американинг Исроилдаги фавқулодда элчиси Майк Хакаби флотилия иштирокчиларининг ҳаракатини “аҳмоқона акция” деб атаган бўлса-да, вазир Бен-Гвир ўз қилмиши билан аслида ўз миллатининг нуфузи ва қадр-қимматини ерга урганини афсус билан қайд этди.
Исроил раҳбарияти ичидаги ички низо
Ушбу шармандали видео нафақат хорижда, балки Исроил ҳукуматининг ўзида ҳам жиддий ички баҳсларга сабаб бўлди. Исроил Ташқи ишлар вазири Гидеон Саар ҳамкасби Бен-Гвирни дунё ҳамжамияти қаршисида “давлат манфаатларига улкан зарар етказган шармандали шоу” уюштиришда айблади.
Мамлакат Бош вазири Биньямин Нетаньяҳу эса вазиятга муносабат билдирар экан, Исроил давлати Ғазо сектори томон йўл олган ҳар қандай “провокацион (фитначи) флотилиялар”ни тўхтатишга қонуний ҳақли эканини ҳимоя қилди. Бироқ у ҳам вазирнинг асирларга қилган қўпол муносабати “Исроил давлатининг асл қадриятларига мос келмаслигини” тан олди.
«Сумуд» флотилияси ўзи нима эди?
Инсонпарварлик ва норозилик мақсадини кўзлаган “Сумуд” флотилияси шу йилнинг 14 май куни Туркиянинг шинам Мармарис портидан денгизга чиққан эди. Орадан тўрт кун ўтиб, 18 май куни Исроил ҳарбий-денгиз кучлари ушбу кемаларни Ғазо соҳилларидан тахминан 250 денгиз миляси узоқликдаги халқаро сув ҳавзасида куч ишлатиб тўхтатган.
Ташкилотчиларнинг берган расмий маълумотларига қараганда, кемалар бортида дунёнинг 40 дан ортиқ давлатидан келган 428 нафар тинчлик фаоли ва кўнгиллилар бўлган ва уларнинг барчаси ҳибсга олинган. Исроил раҳбарияти эса бу каби денгиз юришларини Ғазо сектори атрофида ўрнатилган ҳарбий блокадани бузишга уриниш ва ҲАМАС ҳаракатини тўғридан-тўғри қўллаб-қувватлаш дея баҳоламоқда.
Сизнингча, Исроил вазирининг халқаро фаолларга нисбатан қилган бу ҳаракати Исроилнинг дунё майдонидаги дипломатик мавқеига қанчалик оғир зарба бўлиб тегади?
