Трамп мусулмон давлатларини келишувларга қўшмоқчи
АҚШ президенти Дональд Трамп Яқин Шарқдаги эҳтимолий янги сиёсий жараёнлар ҳақида фикр билдирди. У Truth Social ижтимоий тармоғида ёзишича, агар Эрон билан тинчлик келишувига эришилса, Саудия Арабистони, Қатар, Покистон, Туркия, Миср ва Иордания ҳам ушбу жараёнларга қўшилиши керак.
Трампнинг фикрича, минтақада барқарорликни таъминлаш учун фақат Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги келишув етарли эмас. Унга кўра, Яқин Шарқ ва мусулмон дунёсида таъсирга эга давлатлар ҳам умумий дипломатик майдонга жалб қилиниши лозим. Бу орқали сиёсий мулоқот, иқтисодий ҳамкорлик ва хавфсизлик масалаларида янги босқич очилиши мумкин.
Гап, аввало, “Иброҳим келишувлари” ҳақида кетмоқда. Ушбу келишувлар Исроил ва айрим мусулмон давлатлари ўртасида дипломатик муносабатларни тиклаш, элчихоналар очиш, савдо-иқтисодий алоқаларни ривожлантириш ҳамда минтақавий ҳамкорликни кучайтиришни назарда тутади. Бу ҳужжатлар Трампнинг биринчи президентлик даврида АҚШ воситачилигида имзоланган эди.
АҚШ президентининг таъкидлашича, у 25 май куни Саудия Арабистони, БАА, Қатар, Покистон, Туркия, Миср, Иордания ва Баҳрайн етакчилари билан мулоқот қилган. Суҳбатларда “Иброҳим келишувлари”ни кенгайтириш ва янги иштирокчиларни жалб этиш масаласи муҳокама қилинган.
Трамп ушбу келишувларга қўшилган давлатлар иқтисодий ва ижтимоий жиҳатдан сезиларли ютуқларга эришганини таъкидлади. Унинг фикрича, Саудия Арабистони ва Қатар янги босқичда биринчи қўшилиши керак бўлган мамлакатлар қаторида турибди. Бу икки давлатнинг минтақадаги сиёсий ва иқтисодий таъсири жуда катта экани инобатга олинса, уларнинг иштироки келишувлар аҳамиятини янада ошириши мумкин.
Шу билан бирга, Трамп келажакда Эроннинг ўзи ҳам “Иброҳим келишувлари”га қўшилиши мумкинлигини айтди. Бу баёнот, табиийки, катта сиёсий резонансга сабаб бўлиши мумкин. Чунки Эрон ва Исроил ўртасидаги муносабатлар узоқ йиллардан бери кескинлигича қолмоқда.
Агар Теҳрон ҳақиқатан ҳам бундай жараёнга яқинлашса, бу Яқин Шарқ геосиёсий манзарасида катта бурилиш бўлади. Бироқ бу ҳозирча фақат эҳтимолий сценарий сифатида кўрилмоқда. Амалда эса Эрон ядровий дастури, минтақавий таъсир, хавфсизлик кафолатлари ва Исроил билан муносабатлар каби оғир масалалар ҳали ҳам музокараларнинг энг нозик нуқталари бўлиб қолмоқда.
Трампнинг баёнотидан кўриниб турибдики, Вашингтон минтақада кенг қамровли дипломатик келишувлар тизимини шакллантиришга ҳаракат қилмоқда. Бу жараёнда Саудия Арабистони, Қатар, Туркия, Миср, Покистон ва Иордания каби давлатлар муҳим ўрин тутиши мумкин.
Қисқаси, Дональд Трамп Эрон билан эҳтимолий тинчлик келишуви амалга ошса, мусулмон давлатлари ҳам “Иброҳим келишувлари”га қўшилиши кераклигини билдирди. У Саудия Арабистони ва Қатарни янги иштирокчилар орасида биринчи ўринда кўрмоқда. Ҳатто келажакда Эрон ҳам ушбу жараёнга қўшилиши мумкинлигини айтди. Геосиёсатда бу жуда катта партия — ҳар бир юриш бутун минтақада акс-садо беради.
