AQSH va uning Yevropadagi ittifoqchilari o‘rtasidagi munosabatlar yana-da chigallashib bormoqda. Prezident Donald Tramp Eron bilan bo‘lgan mojaro va Grenlandiya masalasida NATOdan ko‘ngli qolganini yashirib ўтирмади. Zamin.uz Shimoliy Atlantika alyansi ichidagi sovuqchilik va Trampning shov-shuvli bayonotlarini tahlil qiladi.
«Kerak paytda yonimizda bo‘lmadi»: Trampning g‘azabi
8 aprel, chorshanba kuni Oq uyda NATO bosh kotibi Mark Ryutte bilan uchrashgan Donald Tramp muzokaralardan so‘ng o‘zining Truth Social tarmog‘ida ittifoqchilarga nisbatan keskin ayblovlar yog‘dirdi. Prezidentning fikricha, AQSH Eron bilan urush holatida bo‘lgan bir paytda, NATOdagi hamkorlar Vashingtonni yetarlicha qo‘llab-quvvatlamagan. Ayniqsa, Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi xavfsizlikni taʼminlashda Yevropa davlatlarining majburiyat olishdan qochishi Trampni qattiq g‘azablantirgan.
Grenlandiya — yana kun tartibida
Tramp o‘z bayonotida yana bir bor Grenlandiya mavzusini ko‘tardi. Ushbu ulkan Arktika orolini «katta va yomon boshqarilayotgan muz bo‘lagi» deb atagan prezident, ittifoqchilarga Grenlandiya masalasini eslatib qo‘ydi. Yil boshida AQSH tarkibiga qo‘shib olish rejalari eʼlon qilingan ushbu hudud aslida Daniyaga tegishli. Trampning fikricha, agar AQSH Grenlandiyani o‘z nazoratiga olmasa, orol Rossiya va Xitoy oldida himoyasiz qolishi mumkin.
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi va neft inqirozi
Mart oyida Eronning bo‘g‘ozni to‘sib qo‘yishi jahon bozorida energiya resurslari narxining keskin ko‘tarilishiga sabab bo‘ldi. Fors ko‘rfazi orqali neft va gaz tashish deyarli to‘xtab qolgan bir paytda, AQSH ittifoqchilardan faol harbiy yordam kutgan edi. Biroq Yevropa davlatlarining ehtiyotkorligi Vashington bilan aloqalarni sovuqlashtirdi.
Mark Ryutte: «Ikki do‘stning ochiq muloqoti»
Bosh kotib Mark Ryutte uchrashuvni «juda ochiq muloqot» deb atasa-da, Trampning alyansdan ochiqchasiga xafa ekanini tan oldi. U Yevropa davlatlarining hammasi ham vaʼdasini bajarmaganini qayd etdi. Shu bilan birga, Ryutte AQSHning NATOdan chiqib ketishi haqidagi savollarni ochiq qoldirdi. Eslatib o‘tamiz, AQSH alyansni tark etishi uchun Senatning uchdan ikki qismi roziligi kerak, bu esa amalda juda murakkab jarayondir.
Daniya va Grenlandiyaning qatʼiy rad javobi
Grenlandiya hukumati va Kopenhagen anneksiya g‘oyasini qatʼiy inkor etmoqda. Daniya Vashingtonni ogohlantirib, Grenlandiyaga nisbatan har qanday tajovuzkor qadam G‘arb mudofaa tizimining yakuni bo‘lishini bildirgan. Shunga qaramay, NATO Arktikada o‘z harbiy ishtirokini kuchaytirish bo‘yicha yangi operatsiyalarni boshlab yubordi.
Kelajakda AQSH va NATO o‘rtasidagi bu «ishonch inqirozi» qanday yakunlanishi nomaʼlum. Sulh tuzilganiga qaramay, mintaqadagi geosiyosiy vaziyat nihoyatda mo‘rt bo‘lib qolmoqda.
Aziz mushtariylar, sizningcha, AQSH Grenlandiyani o‘z tarkibiga qo‘shib olishi kerakmi? NATOning Eron mojarosidagi pozitsiyasi haqida nima deb o‘ylaysiz?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
