Turkiya oliy ta’lim tizimi va ijtimoiy hayotida so‘nggi kunlarda kuzatilgan eng qaynoq va hayajonli mojaro tinchlik bilan xotima topdi. Mamlakat rahbari Rajab Toyyib Erdo‘g‘an Istanbul shahrida joylashgan nufuzli xususiy «Bilgi» universitetini tugatish (yopish) to‘g‘risidagi o‘z qarorini oradan hech qancha vaqt o‘tmay bekor qilishga majbur bo‘ldi. Ushbu kutilmagan va tarixiy qadam bilim maskani talabalari hamda professor-o‘qituvchilarining ommaviy noroziliklari va qat’iy irodasidan so‘ng tashlandi.
Universitet faoliyatiga chek qo‘yish haqidagi ilk farmon joriy yilning 21 may kuni imzolangan bo‘lsa, oradan atigi uch kun o‘tib — 24 may kuni mazkur qarorni bekor qilish haqidagi yangi hujjat Turkiya hukumatining rasmiy nashri hisoblanmish «Resmi Gazette» gazetasida e’lon qilindi.
Talabalarning qat’iyati va tungi mitinglar
Hukumatning oliygohni yopish haqidagi rejasi ommaga oshkor bo‘lishi bilanoq, minglab talabalar va ziyolilar o‘z huquqlarini himoya qilish uchun oyoqqa turdilar. Kampus hududlarida bir necha kun davomida to‘xtatish va tinchlik aksiyalari o‘tkazildi. Xususan, 24 may kuni bo‘lib o‘tgan bosh mitingda mingga yaqin inson ishtirok etdi. Xatto bir guruh jasur talabalar universitet binolarini ichkaridan to‘sib, o‘z noroziliklarini namoyish etishdi va keyinchalik ular politsiya ko‘magida hududdan chiqarildi.
Aslida rasmiy doiralar mazkur qarorni oliy ta’lim to‘g‘risidagi qonunning 11-moddasi (universitetlararo kengash faoliyatini tartibga soluvchi band) bilan izohlashga uringan edi. Ushbu band xususiy oliy ta’lim muassasasida o‘qitish sifati talabga javob bermagan taqdirda uni yopish imkonini beradi. Rejaga ko‘ra, bilim olayotgan yoshlarni davlatga qarashli Mimar Sinan nomidagi San’at universitetiga ko‘chirish va maskanning ta’sis jamg‘armasini tashqi boshqaruvga topshirish ko‘zda tutilgan edi.
Muammoning ildizi: Moliyaviy imperiyaning qulashi
Xo‘sh, aslida vaziyat qanday bo‘lgan edi? «Bi-bi-si Turk» xizmatining surishtiruvlariga ko‘ra, ushbu zamonaviy oliygohni yopish harakatlari o‘quv jarayoni emas, balki uni moliyalashtirib kelgan yirik «Can Holding» korporatsiyasi atrofidagi mashmashalar bilan bog‘liq.
2019 yildan buyon universitetning asosiy homiysi bo‘lgan va o‘z tarkibida 120 dan ortiq yirik shirkatlarni birlashtirgan ushbu xoldingga nisbatan 2025 yilning kuzidan beri firibgarlik va soliq to‘lashdan bo‘yin tovlash jinoyatlari bo‘yicha tergov ishlari olib borilmoqda. Ayni paytda xolding tarkibidagi kompaniyalar davlat nazoratiga o‘tkazilgan bo‘lsa-da, universitetning butunlay yopib yuborilishi adolatdan emasligi jamoatchilik tomonidan keskin tanqid qilindi.
«Bilgi» universiteti haqida ma’lumot: 1996 yilda tashkil etilgan ushbu nufuzli bilim yurtida bugungi kunda 20 mingdan ziyod talaba kelajak sirlarini o‘rganmoqda. Maskanda 8 ta yirik fakultet mavjud bo‘lib, ular 150 dan ortiq yo‘nalishda mutaxassislar tayyorlaydi. Qolaversa, oliygoh Yevropaning mashhur «Erasmus» talabalar almashinuv dasturining faol ishtirokchisi hisoblanadi.
Bu Turkiya tarixidagi ilk mojaro emas
Ta’kidlash joizki, rasmiy Anqaraning universitetlarni yopish bilan bog‘liq bunday qarorlari avval ham kuzatilgan. Sal avval, ya’ni 2020 yilda ham prezident Erdo‘g‘anning tegishli qarori bilan Istanbul shahar universiteti tugatilgan edi. O‘sha paytda bunga oliygoh duch kelgan jiddiy iqtisodiy va moliyaviy qiyinchiliklar sabab bo‘lgani aytilgan.
Nima bo‘lgan taqdirda ham, «Bilgi» universiteti talabalari o‘z bilim maskanlarini saqlab qola olishdi. Yangi o‘quv yilida ham darslar o‘z oqimida davom etadigan bo‘ldi!
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
