Yaqin Sharq mintaqasida ko‘p yillardan buyon davom etib kelayotgan siyosiy taranglik va geosiyosiy ziddiyatlar nihoyat tinchlik va diplomatiya yo‘li bilan hal etilish arafasida turibdi. AQSH Prezidenti Donald Tramp rasmiy Vashington va Tehron o‘rtasidagi global kelishuv juda yaqin ekanligini hamda mazkur tarixiy hujjatning muhim tafsilotlari tez orada keng jamoatchilikka e’lon qilinishini va’da qildi. Oq uy rahbarining so‘zlariga ko‘ra, bo‘lajak bitim dunyo savdosi uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozini to‘liq ochishni nazarda tutadi, biroq u hozircha boshqa qat’iy majburiyatlarni sir saqlashni lozim topdi.
Shu bilan birga, shanba kuni Eron Islom Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi rasmiy vakili Ismoil Baqoiy davlat televideniyesi orqali chiqish qilib, so‘nggi hafta davomida AQSH va Eron pozitsiyalari sezilarli darajada yaqinlasha boshlaganini tasdiqladi. Biroq eronlik diplomat bu holat hali asosiy global muammolar bo‘yicha to‘liq to‘xtamga kelinganini anglatmasligi haqida ogohlantirib, Amerika tomonini xalqaro maydonda «ziddiyatli va shoshqaloq bayonotlar» berishda aybladi.
Saudiya va Amirliklar bilan suhbat: «Tinchlik memorandumi» tayyor
Donald Tramp o‘zining ijtimoiy tarmoqlardagi rasmiy sahifasida Saudiya Arabistoni Qirolligi, Birlashgan Arab Amirliklari, Qatar va mintaqadagi boshqa bir qator nufuzli davlatlar yetakchilari bilan «Tinchlikka oid o‘zaro anglashuv memorandumi» doirasida «o‘ta mahsuldor va samarali muloqot» o‘tkazganini mamnuniyat bilan qayd etdi.
«Global tinchlik hujjati umumiy mazmunda to‘liq kelishib olindi. Ayni paytda u Amerika Qo‘shma Shtatlari, Eron Islom Respublikasi va ro‘yxatda nomlari keltirilgan boshqa yaqin sharq davlatlari tomonidan yakuniy tasdiqlov (ratifikatsiya) jarayonini kutmoqda. Hozirda bitimning so‘nggi mayda detallari muhokama qilinyapti va ular tez orada rasman e’lon qilinadi», — deya ta’kidladi AQSH Prezidenti.
Bundan tashqari, Oq uy rahbari shanba kuni Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu bilan ham telefon orqali muhim muloqot o‘tkazganini va ushbu muzokara «juda konstruktiv va ijobiy» kechganini qo‘shimcha qildi. Tramp bo‘lajak shartnoma Eronning yadro quroliga ega bo‘lish yoki uni ishlab chiqish imkoniyatini butunlay va shartsiz taqiqlashini yana bir bor eslatib o‘tdi:
«Men faqatgina biz (AQSH va uning ittifoqchilari) istagan va talab qilgan barcha shartlar to‘liq bajarilgan taqdirdagina ushbu bitimga imzo chekaman. Biz yo umumiy til topishib tinchlik shartnomasini tuzamiz, yoki Eron shunday dahshatli vaziyatga duch keladiki, dunyo tarixida hali hech bir mamlakat bu qadar vayronkor va kuchli zarbani boshidan kechirmagan».
Eronning «14 bandli» rejasi va Marko Rubio shartlari
Tehron diplomatiyasi vakili Ismoil Baqoiy ham mazkur «o‘zaro anglashuv memorandumi» xususida to‘xtalar ekan, Eron tomoni «14 banddan iborat maxsus hujjat shaklida» yakuniy bitimga erishish niyatida ekanligini bildirdi. Baqoiyning so‘zlariga ko‘ra, memorandum ustidagi texnik ishlar yakuniy pallaga yaqinlashgan. Ushbu bosqich o‘tganidan so‘ng, kelgusi 30-60 kun ichida muzokaralarning yangi va hal qiluvchi raundlari boshlanadi va bu Eronga o‘z milliy manfaatlari doirasida yakuniy kelishuvga erishish imkonini beradi.
Ushbu jarayonda AQSH Davlat kotibi Marko Rubio esa masalaga birmuncha ehtiyotkorlik va siyosiy optimizm bilan yondashmoqda. O‘zining Hindistonga uyushtirgan rasmiy tashrifi chog‘ida u «BBC» muxbiri bilan suhbatda yaqin bir-ikki kun ichida Yaqin Sharq bo‘yicha katta yangiliklar paydo bo‘lishi mumkinligini aytdi, ammo yuz foizlik kafolat berishdan tiyildi.
Davlat kotibi AQSHning qat’iy pozitsiyasini yana bir bor takrorladi: Eron yadro quroli yaratish fikridan voz kechishi, strategik Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali xalqaro kemalarning o‘tish yo‘lini hech qanday iqtisodiy bojlarsiz va to‘siqlarsiz ochib qo‘yishi shart. Shuningdek, Rubio Tehron o‘z ixtiyoridagi yuqori darajada boyitilgan uran zaxiralarini ham to‘liq xalqaro nazorat ostiga topshirishi lozimligini uqtirdi. Dunyo diplomatiyasi ushbu tarixiy kelishuv natijasini kutmoqda.
Sizningcha, Donald Tramp va Eron rahbariyati o‘rtasida imzolanishi kutilayotgan ushbu yangi tinchlik shartnomasi Yaqin Sharqdagi ko‘p yillik urush va nizolarga butunlay chek qo‘ya oladimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
