Кремльге жақын идеологиялық орта Тегерандағы дағдарысқа "аймақтағы одақтас әлсіреп барады" деген қарапайым көзқараспен емес, кеңірек қорқынышпен қарайды. Яғни Ирандағы сценарий Батыспен текетірес жағдайында бір күні Ресейге де ауысуы мүмкін деген пікір Мәскеудегі кейбір ықпалды орталарда ашық талқыланып жатқаны айтылады. Президент Путиннің жоғары басшыға қастандық жасалғанын қатаң айыптауы да осы алаңдаушылықтың бір бөлігі ретінде түсіндірілуде.
Kun.uz-тың "Геосаясат" бағдарламасында саясаттанушылар дәл осы мәселеге тоқталып, Ресейдің реакциясы мен оның себептері туралы ерекше көрініс жасады.
Камолиддин Раббимовтың айтуынша, Путиннің бұл тақырыптағы ұстанымы кеше пайда болған жоқ. 2025 жылы журналистермен кездесуде оған "егер имам Хаменеи АҚШ немесе Израиль тарапынан өлтірілсе, оны қалай бағалайсыз?" деген сұрақ қойылғанда, Путин екі рет бірдей жауап берді: "мұны түсіндіргім де, елестеткім де келмейді." Раббимовтың айтуынша, Путиннің дүниетанымында соғыс болуы мүмкін, бірақ мемлекет басшысын тікелей нысанаға алу - принципті түрде қабылданбайтын сызық.
Осы тұрғыдан алғанда, Иран басшылығына төнген қауіп-қатер Кремль үшін сыртқы саясат эпизоды ғана емес, "прецедент" мәселесі. Яғни бұл жұмыс "ертең кімге кезек?" деген ойды автоматты түрде тудырады.
Бұл пікірді көпшілікке жариялаған тұлғалардың бірі ретінде Александр Дугиннің мәлімдемесі де айтылды. Ол "егер Иран құласа, онда Ресей кезекке тұрады" деген ескертуді айтты. Дугин ресми қызметте болмаса да, Кремльдің айналасындағы идеологиялық ортаға жақын тұлға ретінде жиі айтылады. Яғни бұл сөздер мемлекеттің ұстанымы емес, бірақ мемлекет ішінде айналатын алаңдаушылықтың "дауысты нұсқасы" болуы мүмкін.
Аймақтық мүдделер тұрғысынан көрініс түсінікті: Иранның әлсіреуі Израиль үшін қолайлы, өйткені Тель-Авив Тегеранды негізгі қауіпсіздік қатері ретінде көреді. Бірақ талқылау тек Таяу Шығыспен шектелмейді.
Жаһандық деңгейде АҚШ пен Қытай арасындағы бәсекелестік күшейіп жатқанда, Ресей мен Иран Бейжің үшін маңызды серіктестер саналатыны айтылды. Осы фонның артында Куба мен Венесуэладағы экономикалық қиындықтар да назарға алынады: энергия ағындарының қысқаруы Кубада отын тапшылығы, электрмен жабдықтаудағы үзілістер және әлеуметтік инфрақұрылымдағы проблемаларды күшейткені айтылды. Сарапшылардың айтуынша, Иран да айтарлықтай әлсірейтін болса, Ресей мен Қытайға түсетін стратегиялық жүк ауырлай түседі.
Бірақ негізгі дилемма мынада: Мәскеу бір жағынан Иранды толық қолдауға қабілетсіз, екінші жағынан жағдайды алаңдаушылықпен бақылап отыр. Украинадағы соғыс Ресей ресурстарын айтарлықтай шектеді, ал жаңа үлкен геосаяси сілкініс Кремль үшін тағы бір қиын майданды білдіреді.
Шухрат Расул Ресей жұртшылығында талқыланып жатқан тағы бір эпизодқа назар аударды: Масуд Пизишкийон мен Владимир Путин арасындағы телефон сұхбаты туралы ақпарат. Бұл туралы Валерий Соловейдің айтқаны айтылды. Ол көп жағдайда оппозиционер ретінде көрінгенімен, кейде Кремль ресми түрде айта алмайтын тезистерді "айналма жолмен" көпшілікке шығарады деген пікір бар.
Соловтейге сүйеніп келтірілген пікірлерге қарағанда, Кремль ішінде жаңа түсіндіру тәсілі де қалыптасып жатқан болуы мүмкін: Иран төңірегіндегі шиеленіс Ресейге экономикалық тұрғыдан да белгілі бір мағынада пайдалы - өйткені энергия бағасының өсуі Мәскеудің мүддесіне жұмыс істейді. Сонымен қатар, "Иран толық әскери одақтас болмаған, кезінде Тегеранның өзі де тереңірек ынтымақтастыққа аса қызығушылық танытпаған" деген ақтауға ұқсас тезистер де айналуы мүмкін екені айтылды.
Бірақ әңгіменің ең ауыр тұсы - көмек мәселесі. Айтуынша, Пизишкин әскери көмек сұраған, ал Путин ресурстардың шектеулі екенін айтқан. Ресейдің өзінде де қару-жарақ пен оқ-дәрі тапшылығы бар екені, әсіресе Иран сұрауы мүмкін әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері Ресейдің өзіне де жетіспейтіні айтылды.
Қытай тақырыбында да маңызды шындық бар: Ресей-Қытай-Иран жақындығы көбінесе саяси мәлімдемелер деңгейінде, олардың арасында "соғыста бір-бірін мәжбүрлі түрде қорғау" сияқты қатаң әскери міндеттеме жоқ. Қару-жарақ саудасы болса, бұл автоматты түрде "соғысқа кіру" дегенді білдірмейді - бұл көбінесе бизнес ретінде түсіндіріледі. Сондықтан сарапшылар бүгінгі қақтығыстарды бірден "дүниежүзілік соғыс" деп атауға әлі негіз жеткіліксіз екенін, мұндай анықтама үшін нақты әскери блоктар мен өзара міндеттемелер қалыптасуы керек екенін атап өтті.
Қорытындылай келе, Мәскеу Иран мәселесінде екі оттың ортасында: бір жағынан идеологиялық алаңдаушылық пен "прецедент" қорқынышы, екінші жағынан Украина соғысы салдарынан қысқартылған ресурстар мен нақты мүмкіндіктер. Сондықтан Кремльдің аузынан қатаң мәлімдеме естілуі мүмкін, бірақ іс жүзіндегі көмек мәселесінде "қол қысқалығы" сезіліп тұр. Ең қызығы, соғыс біткенде үнсіздік те, мәлімдеме де есте қалады.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
