Қазақстанның саяси өмірінде тарихи бетбұрыс кезеңі келді. Ел болашағын айқындайтын жаңа Негізгі заң жобасы бойынша жалпыхалықтық дауыс беру үдерісі қызу жүріп жатыр. Zamin.uz осы маңызды саяси оқиғаның ең назар аударарлық жақтарын талдайды.
Бүгін, 15 наурызда Қазақстан азаматтары Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған жаңа Конституция жобасы үшін дауыс беруде. Еліміз бойынша және шетелде ашылған сайлау учаскелерінде сайлаушылардың белсенділігі байқалуда.
Referendum sanlarda
- Сайлаушылар: Шамамен 12,5 миллион азамат дауыс беру құқығына ие.
- Учаскелер: Елімізде 10 мыңнан астам, ал 54 мемлекетте 71 учаске жұмыс істейді (Таяу Шығыстағы шиеленіс салдарынан 11 учаске жабылды).
- Бюджет: Шараны өткізуге 20,8 миллиард теңге (шамамен 42 миллион доллар) бөлінді.
- Нәтиже: Жергілікті уақыт бойынша сағат 14:00-де сайлаушылардың қатысуы 51,93 пайызды құрады. Демек, референдум өтті деп есептелді.
Парламенттік реформа: Мәжілістен - "Құрылтайға"
Жаңа жобаның ең маңызды тұстарының бірі - екі палаталы парламенттік жүйеден бас тарту. Енді заң шығарушы орган Құрылтай деп аталады.
- Құрамы: 145 мүшеден тұратын бір палаталы жүйе.
- Сайлау жүйесі: Толық пропорционалды (партиялық тізімдер негізінде) жүйеге көшу.
- Сын: Оппозиция мен тәуелсіз сарапшылар тәуелсіз кандидаттардың шетте қалуына және партияларды тіркеудегі қиындықтарға алаңдайды.
Президенттің өкілеттігін күшейту
Жаңа редакциядағы Конституция мемлекет басшысына кең мүмкіндіктер береді:
- Тәуелсіз тағайындаулар: Президент енді Бас прокурорды, Ұлттық банк төрағасын, Жоғарғы және Конституциялық соттың басшыларын парламенттің келісімінсіз тағайындай алады.
- Вице-президент лауазымы: Елде жаңа - вице-президент лауазымы енгізіледі. Ол президент тарапынан тағайындалады және мемлекет басшысы қызметін атқара алмаған жағдайда бірінші нөмірлі тұлғаға айналады.
- Парламентті тарату: Егер құрылтай ұсынылған маңызды кандидаттарды екі рет қабылдамаса, президент оны таратып, заң күші бар жарлықтар шығару құқығын алады.
"Халық кеңесі" және ұлттық заңның үстемдігі
Жаңа құжатта Халық кеңесі (Халық кеңесі) деп аталатын консультативтік орган құру көзделген. Ол президент тағайындайтын 166 мүшеден тұрады және заң шығару бастамасын көтеру құқығына ие болады.
Тағы бір маңызды өзгеріс - халықаралық шарттардың ұлттық заңдардан үстемдігі принципінің жойылуы. Ресмилер мұны ұлттық егемендікті нығайту деп атаса, сыншылар адам құқықтары бойынша халықаралық бақылаудың әлсіреуінен алаңдайды.
Сіздің ойыңызша, Қазақстандағы мұндай күрт саяси өзгерістер аймақтағы тұрақтылыққа қалай әсер етеді? Бір палаталы "Құрылтай" жүйесі тиімді бола ма?
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
