Qozog‘iston siyosiy hayotida tarixiy burilish pallasi keldi. Mamlakat kelajagini belgilovchi yangi Bosh qomus loyihasi bo‘yicha umumxalq ovoz berish jarayoni qizg‘in davom etmoqda. Zamin.uz ushbu muhim siyosiy voqeaning eng diqqatga sazovor jihatlarini tahlil qiladi.
Bugun, 15 mart kuni Qozog‘iston fuqarolari Prezident Qosim-Jo‘mart To‘qayev tomonidan ilgari surilgan yangi Konstitutsiya loyihasi uchun ovoz bermoqdalar. Mamlakat bo‘ylab va xorijda ochilgan saylov uchastkalarida saylovchilarning faolligi kuzatilmoqda.
Referendum raqamlarda
- Saylovchilar: Taxminan 12,5 million fuqaro ovoz berish huquqiga ega.
- Uchastkalar: Mamlakatda 10 mingdan ortiq, 54 ta davlatda esa 71 ta uchastka faoliyat yuritmoqda (Yaqin Sharqdagi keskinlik sababli 11 ta uchastka yopilgan).
- Byudjet: Tadbirni o‘tkazish uchun 20,8 milliard tenge (42 million dollar atrofida) mablag‘ yo‘naltirilgan.
- Natija: Mahalliy vaqt bilan soat 14:00 ga kelib, saylovchilarning ishtiroki 51,93 foizni tashkil etdi. Demak, referendum o‘tgan deb hisoblandi.
Parlament islohoti: Majlisdan — «Qurultoy»ga
Yangi loyihaning eng muhim nuqtalaridan biri — ikki palatali parlament tizimidan voz kechishdir. Endilikda qonun chiqaruvchi organ Qurultoy deb ataladi.
- Tarkibi: 145 nafar a’zodan iborat bir palatali tizim.
- Saylov tizimi: To‘liq proporsional (partiya ro‘yxatlari asosida) tizimga o‘tiladi.
- Tanqid: Muxolifat va mustaqil ekspertlar mustaqil nomzodlarning chetda qolishi va partiyalarni ro‘yxatdan o‘tkazishdagi qiyinchiliklardan xavotirda.
Prezident vakolatlarining kuchayishi
Yangi tahrirdagi Konstitutsiya davlat rahbariga keng imkoniyatlar taqdim etadi:
- Mustaqil tayinlovlar: Prezident endilikda Bosh prokuror, Milliy bank raisi, Oliy va Konstitutsiyaviy sud rahbarlarini parlament roziligisiz tayinlay oladi.
- Vitse-prezident lavozimi: Mamlakatda yangi — vitse-prezident lavozimi joriy etiladi. U prezident tomonidan tayinlanadi va davlat rahbari vazifasini bajara olmay qolgan taqdirda, birinchi raqamli shaxsga aylanadi.
- Parlamentni tarqatish: Agar Qurultoy taklif etilgan muhim nomzodlarni ikki marta rad etsa, prezident uni tarqatib yuborish va qonun kuchiga ega farmonlar chiqarish huquqini qo‘lga kiritadi.
«Xalq kenesi» va milliy qonunchilik ustuvorligi
Yangi hujjatda Xalq kenesi (Xalq kengashi) deb nomlangan maslahat organini tuzish ko‘zda tutilgan. U prezident tomonidan tayinlanadigan 166 a’zodan iborat bo‘lib, qonunchilik tashabbusi bilan chiqish vakolatiga ega bo‘ladi.
Yana bir muhim o‘zgarish — xalqaro shartnomalarning milliy qonunlardan ustuvorligi tamoyilining bekor qilinishidir. Rasmiylar buni milliy suverenitetni mustahkamlash deb atashsa, tanqidchilar inson huquqlari bo‘yicha xalqaro nazorat susayishi mumkinligidan xavotirdalar.
Sizningcha, Qozog‘istondagi bunday keskin siyosiy o‘zgarishlar mintaqadagi barqarorlikka qanday ta’sir qiladi? Bir palatali «Qurultoy» tizimi samarali bo‘ladimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
