Орталық Азия елдері әлемде терроризмнен ең аз зардап шеккен мемлекеттер қатарына кірді. Дегенмен, есепте өңірдің тұрақтылығына сыртқы факторлар, әсіресе Ауғанстанға жақындық әсері артқанын атап өткен. Бұл туралы «Ғаламдық терроризм индексі 2026» есебінде айтылған.
Елдердің көрсеткіштері төрт негізгі индикатор бойынша қалыптасады: шабуылдар саны, өлім жағдайлары, жарақат алғандар және тұтқынға алынғандар. Терроризмнің әсерін бағалау үшін бес жылдық орташа көрсеткіш қолданылады. Террористік әрекеттердің негізгі ошақтары әлі де Африка мен Оңтүстік Азияда орналасқан. 2025 жылы әлемде терроризм деңгейі төмендегенімен, қауіптің сипаты күрделеніп, болжам жасау қиын болды.
Есепке сәйкес, Қазақстан, Қырғызстан және Түрікменстанда бірде-бір террорлық оқиға тіркелмеген. Бұл мемлекеттер 0 ұпаймен зерттеуге қатысқан 163 ел арасында соңғы орынды (163) бөлісуде. Өзбекстан 95-орынға ие болып, минималды қауіп санатында қалып отыр. Өңірде тек Тәжікстанның қауіп деңгейі жоғарырақ және ғаламдық рейтингте 41-орында тұр.
Орталық Азиядағы салыстырмалы тұрақтылық бірнеше фактормен түсіндіріледі, соның ішінде қатаң қауіпсіздік шаралары, белсенді қарулы қақтығыстардың жоқтығы және халықаралық террористік ұйымдардың шектеулі қатысуы.
Ішкі тұрақтылыққа қарамастан, өңірге қауіптер көбіне сырттан келуде. Есепте Ауғанстан мен Пәкістандағы экстремистік топтардың әрекеті күшейгені, екі ел арасындағы қарым-қатынастың нашарлағаны, бұл 2026 жылы ашық қақтығысқа айналуы мүмкін екені айтылған. Әсіресе, Тәжікстан-Ауғанстан шекарасындағы осал нүктелер алаңдатады.
Сыртқы қысымнан басқа, сарапшылар ішкі динамикаға да назар аударуда. Жастар арасында радикалдану үдей түсуде, бұл үдерісте сандық платформалар мен онлайн контент маңызды рөл атқарады.
Рейтингте бірінші орын Пәкістанға тиесілі, кейінгі орындарды Буркина-Фасо және Нигер алады. Төртінші және бесінші орындар Нигерия мен Малиге тиесілі.
Ғаламдық терроризм индексінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы ең көп құрбан Африкада болды. Алғашқы үш орын Буркина-Фасоға тиесілі, онда террористік шабуылдардан 300-ден астам адам қаза тапқан.
Төртінші орын Нигерге, бесінші орын Конго Демократиялық Республикасына тиесілі. 2025 жылы әлемде 2,9 мыңнан астам террористік әрекет тіркелген, нәтижесінде 5,5 мың адам қаза болған.
Терроризм қауіпі сақталса да, жалпы жағдай жақсарды: қаза болғандар саны 28%, шабуылдар саны 22% азайды. Позитив өзгерістер 81 елде байқалса, 19 елде жағдай нашарлады.
Сахель аймағы Оңтүстік Африкада терроризмнің негізгі орталығы болып қала береді, бірақ тұрақтану белгілері байқалады. Өңірдегі он елде құрбан саны азайса, төрт елде өскен.
Ең көп өлімге себепші террорлық ұйым әлі де ИГИЛ болып, 2025 жылы 15 елде әрекет етті. Бұл көрсеткіш өткен жылы 22 елде белсенді болғанымен салыстырғанда айтарлықтай төмендеген.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
