Тошкент автобусларида чиптасизлар сони кескин ошиб кетди
Тошкент жамоат транспортида йўл ҳақини тўламасдан ҳаракатланиш ҳолатлари сезиларли даражада кўпайгани маълум бўлди. 2026 йилнинг дастлабки тўрт ойида пойтахтда 50 мингдан ортиқ чиптасиз йўловчи жаримага тортилган. Бу кўрсаткич ўтган йилнинг шу даврига нисбатан қарийб икки баробар кўп экани вазият анча жиддийлашганини кўрсатмоқда.
Мутахассислар фикрича, муаммонинг кескинлашишига бир нечта омил таъсир қилган. Хусусан, жамоат транспортида нақд пул орқали тўлов амалиёти бекор қилингани, кондукторлар сони қисқартирилгани ва тўлов жараёнининг тўлиқ рақамлаштирилгани айрим йўловчилар томонидан суиистеъмол қилина бошлаган. Оддий қилиб айтганда, тизим замонавийлашди, лекин ҳамма ҳам унга масъулият билан мослашмади.
Маълумотларга кўра, чиптасиз юрганларнинг асосий қисмини ёшлар ташкил этмоқда. “Қуёнлар” деб аталадиган қоидабузарларнинг 90 фоизи 16 ёшдан 30 ёшгача бўлган йўловчилар экани қайд этилган. Улар орасида талабалар улуши ҳам жуда юқори — тахминан 70 фоизни ташкил қилади. Бу эса профилактика ишларини айнан ёшлар ва таълим муассасаларида кучайтириш зарурлигини кўрсатмоқда.
Ҳозирги вақтда пойтахтда йўл ҳақи тўловларини назорат қилиш учун ҳар куни 57 нафар инспектор линиялар ва бекатларда текширув олиб бормоқда. Улар автобусларда тўлов амалга оширилган-оширилмаганини назорат қилади, қоидабузарлик ҳолатлари аниқланса, тегишли тартибда жарима расмийлаштирилади.
Шунингдек, чиптасиз юриш ҳолатлари бўйича маълумотлар Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигига ҳам юборилган. Университетларда талабалар ўртасида тушунтириш ва профилактика ишлари олиб борилмоқда. Бу йўл билан ёшлар орасида жамоат транспортидан фойдаланиш маданиятини ошириш мақсад қилинган.
“Тошшаҳартрансхизмат” эса муаммога замонавий технологиялар орқали ечим топишни режалаштирмоқда. Хусусан, автобусларда тўловларни кузатиш учун сунъий интеллект тизимини жорий этиш кўриб чиқилмоқда. Бу тизим салондаги йўловчилар сонини амалга оширилган транзакциялар сони билан таққослайди. Агар одамлар сони тўловлардан кўп бўлса, тизим энг яқин назоратчига сигнал юборади.
Бироқ бу технологияни амалиётга жорий этишда ҳам мураккаб жиҳатлар бор. Чунки Тошкент автобусларида йўловчилар барча эшиклардан кириб-чиқади. Баъзилар эса йўл ҳақини киришда эмас, балки тушиш олдидан тўлашга одатланган. Бу эса сунъий интеллект тизими учун аниқ ҳисоб юритишни қийинлаштириши мумкин.
Шу сабаб транспорт идоралари келажакда фақат олд эшик орқали кириш тизимига қайтиш масаласини ҳам ўрганмоқда. Бундай тартибда йўловчи автобусга кириши билан тўловни амалга оширади ва назорат жараёни анча соддалашади. Аммо бу тизимни жорий этиш учун йўловчилар маданиятини ошириш, тушунтириш ишларини кучайтириш ва босқичма-босқич ёндашув талаб этилади.
Қисқаси, Тошкентда чиптасиз йўловчилар сонининг кескин ортиши жамоат транспортидаги энг оғриқли муаммолардан бирига айланмоқда. Рақамлаштириш яхши, сунъий интеллект ҳам зўр, лекин охир-оқибат ҳаммаси оддий масъулиятга бориб тақалади. Йўл ҳақини тўлаш — катта иш эмас, аммо бутун транспорт тизимининг барқарор ишлаши айнан шу майда, лекин муҳим одатга боғлиқ.
