ЖЧ-2026 тарихдаги энг катта экологик зарар келтириши айтилди

Ер юзининг миллиардлаб аҳолиси интизорлик билан кутаётган футбол бўйича 2026 йилги жаҳон чемпионати бошланишига ҳам саноқли кунлар қолди. Бироқ ушбу улкан спорт байрами нафақат унутилмас қувонч, балки глобал экология учун жиддий ташвишларни ҳам олиб келмоқда. Соҳа экспертларининг берган баёнотига кўра, бўлажак мундиал инсоният спорт тарихидаги энг баҳайбат ва ҳалокатли углерод изини (чиқиндисини) қолдириши мумкин.

Бу галги турнир футбол тарихида мутлақо янги саҳифа очади, чунки унда илк бор 48 та миллий терма жамоа бош соврин учун кураш олиб боради. Эслатиб ўтамиз, аввалги жаҳон чемпионатларида доимий равишда 32 та жамоа қатнашиб келган эди. Иштирокчилар сони ортгани боис, ўйинлар кўлами ҳам кенгайди — глобал мусобақа жорий йилнинг 11 июнидан 19 июлига қадар Шимолий Америка қитъасининг учта йирик давлати — АҚШ, Канада ва Мексика яшил майдонларида бўлиб ўтади.

Океандек масофалар ва миллионлаб мухлислар парвози

Мусобақанинг бир йўла учта баҳайбат мамлакат ҳудудида ташкил этилиши катта логистик муаммоларни юзага келтиради. Футболчилар ва делегация аъзолари гуруҳ босқичи ҳамда плей-офф ўйинлари учун жуда узоқ масофаларга тинимсиз самолётларда парвоз қилишга мажбур бўладилар. Мисол учун, турнир мезбонлари бўлган Майами (АҚШ) ва Ванкувер (Канада) шаҳарлари ўртасидаги масофанинг ўзигина қарийб 4500 километрни ташкил этади.

Муаммо фақатгина чарм тўп усталари билан чекланиб қолмайди. Терма жамоалардан ташқари, юзлаб расмий шахслар, минглаб ОАВ ходимлари (журналистлар) ва миллионлаб ашаддий ишқибозлар ҳам Америка қитъаси шаҳарлари аро жуда тез-тез, суткасига самолёт ва поездларда ҳаракатланишади. Халқаро футбол федерацияси (ФИФА) тақдим этган расмий ҳисоб-китобларга қараганда, ушбу гранд турнирга дунёнинг турли нуқталаридан 5 миллиондан зиёд мухлис ташриф буюриши кутилмоқда.

Саноқсиз ис гази: Олимпиада ва Қатардан бир нечта баробар кўп

Швейцариянинг нуфузли Лозанна университети (UNIL) мутахассислари томонидан ўтказилган махсус экологик модель таҳлиллари даҳшатли рақамларни ошкор қилди. Унга кўра, бир ойлик мусобақа давомида атмосферага чиқариладиган карбонат ангидрид ($СО_2$) газининг умумий миқдори 9 миллион тоннага етиши мумкин.

Агар ушбу кўрсаткични яқин йилларда ўтган бошқа йирик спорт мусобақалари билан таққосласак, вазият нақадар жиддий экани яққол намоён бўлади:

Лозанна университетининг таниқли географи Дэвид Гогишвили юзага келган бу ҳолатга қуйидагича баҳо берди:

«Агар сўнгги йилларда ўтказилаётган Бутунжаҳон Олимпия ўйинлари ташкилотчилигида углерод изини максимал даражада қисқартириш ва табиатни асраш тенденцияси (интилиши) яққол кузатилаётган бўлса, афсуски, эркаклар ўртасидаги футбол бўйича жаҳон чемпионатларида биз бунинг мутлақо аксини — экологик зарарнинг ортиб бораётганини кўрмоқдамиз».

ЖЧ-2030: Стадионлар географияси янада кенгаяди

Энг ачинарлиси, ФИФА ушбу экологик танқидлардан тўғри хулоса чиқармоқчи эмас. Маълум қилинишича, навбатдаги 2030 йилги юбилей жаҳон чемпионатида мусобақа географияси ва стадионлар қамрови янада кенгаяди ва чиқинди газлар миқдори рекордларни янгилайди.

Бўлажак ЖЧ-2030 турнири дастлаб Жанубий Американинг учта давлати — Аргентина, Уругвай ва Парагвайдаги учта тарихий очилиш учрашувлари билан старт олади. Шундан сўнг, жамоалар ва миллионлаб мухлислар Океан ортидан учиб ўтиб, мусобақани Европа ҳамда Африка қитъасида — Марокаш, Испания ва Португалия давлатлари мезбонлигида давом эттиришади. Футбол оламининг бундай тижорий қадамлари яшил сайёрамизнинг келажагини хавф остига қўйиши мумкин.

Сизнингча, ФИФА футбол географиясини кенгайтириш ва даромадни ошириш йўлида сайёрамиз экологиясига мана шундай улкан зарар етказилишига кўз юмиши тўғрими?

Shuhrat Razzakov

«ZAMIN.UZ» муҳаррири

+ Zamin.uz сайтини Googleга қўшинг