Yaqin Sharqdagi geosiyosiy to‘fonlar nafaqat mintaqa, balki butun dunyo diplomatiyasini ostin-ustun qilmoqda. Bir paytlar mustahkam ko‘ringan aloqalar bugun sinovdan ўтмоқда. Zamin.uz xalqaro maydondagi eng muhim o‘zgarishlarni tahlil qilib, eʼtiboringizga havola etadi.
Do‘stlikka putur yetkazib: Moskvaning Tehron bilan yaqinlashuvi
Britaniyaning nufuzli The Times nashri bergan maʼlumotlarga ko‘ra, Rossiya hamda Ko‘rfaz arab monarxiyalari o‘rtasidagi yillar davomida shakllangan iliq munosabatlarga darz ketgan. Bunga asosiy sabab sifatida Moskvaning AQSH va Isroilga qarshi kurashayotgan Eronni ochiqdan-ochiq qo‘llab-quvvatlashi ko‘rsatilmoqda.
Eron tomonidan AQSHning arab o‘lkalaridagi harbiy bazalariga yo‘llanayotgan raketa va dron zarbalarida Rossiyaning qo‘li borligi haqidagi taxminlar vaziyatni yana-da keskinlashtirgan. Taʼkidlanishicha, Kreml Tehronga AQSH obyektlarini aniq nishonga olish uchun strategik razvedka va sunʼiy yo‘ldosh maʼlumotlarini taqdim etgan bo‘lishi mumkin. Rossiya tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov bu ayblovlarni inkor etib, bazalar joylashuvi maxfiy emasligini aytgan bo‘lsa-da, arab liderlari bu bayonotdan qoniqmagan va Kremldan qattiq xafa bo‘lishgan.
Milliardlab dollar zarar va «raketa yomg‘iri»
Gulf Research Center tahlillariga ko‘ra, joriy yilning 28 fevralidan 3 apreligacha Eron arab davlatlari hududiga 6350 marotaba zarba bergan. Bu hujumlardan eng ko‘p jabr ko‘rgan mamlakat Birlashgan Arab Amirliklari bo‘ldi — barcha zarbalarning 40 foizi aynan shu davlatga to‘g‘ri kelgan.
Iqtisodiy oqibatlar esa dahshatli:
- Kunlik zarar: Financial Times hisob-kitobicha, Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi nazorat va energetika obyektlariga hujumlar tufayli Ko‘rfaz davlatlari har kuni 2,3 milliard dollar yo‘qotmoqda.
- Eksport inqirozi: Neft va gaz eksportining asosiy yo‘li bo‘lgan bo‘g‘ozning yopilishi Saudiya Arabistoni, Qatar va Kuvayt iqtisodiyotiga katta zarba bo‘ldi.
BMTdagi “xiyonat” va diplomatik veto
Arab davlatlarining BMT Xavfsizlik kengashi orqali Eronga nisbatan kuch ishlatish va Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochish talabi qo‘yilgan rezolyutsiyasiga Rossiya va Xitoyning veto qo‘yishi arab dunyosida «orqadan berilgan zarba» yoki “xiyonat” sifatida qabul qilindi. 2022 yilda Ukraina inqirozi boshlanganda betaraf qolgan va hatto vositachilik qilgan arablar endi Moskvaning Tehron tarafini olishini kechira olmayaptilar.
Ukrainaning «yordam qo‘li» va yangi ittifoqlar
Vaziyatdan unumli foydalangan Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Ko‘rfaz mamlakatlariga turne uyushtirib, Eron dronlariga qarshi kurashda o‘z tajribasini taklif qildi. Natijada Saudiya Arabistoni, BAA va Qatar bilan mudofaa sohasida muhim bitimlar imzolandi.
Tahlilchilarning fikricha, urush yakunlangach, Ko‘rfaz davlatlari nafaqat Rossiya, balki ularni yetarlicha himoya qila olmagan AQSH bilan ham munosabatlarini qayta ko‘rib chiqishi mumkin. Bu esa mintaqada mutlaqo yangi siyosiy davr boshlanishidan dalolat beradi.
Hurmatli o‘quvchilar, sizningcha, Ko‘rfaz davlatlari Rossiyadan butunlay yuz o‘girishi mumkinmi? Ukrainaning mintaqadagi harbiy ko‘magi vaziyatni o‘zgartira oladimi?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
