Ўзбекистонда тадбиркорлар давлат назорат органлари томонидан текширувлар, огоҳлантириш хатлари ва турли талаблар сони ортиб бораётганидан хавотир билдирмоқда. Бизнес вакилларининг фикрича, назорат тизимида шаффофлик етишмаса, бу ҳолат тадбиркорлик муҳитига салбий таъсир қилиши мумкин.
Савдо-саноат палатасида бўлиб ўтган очиқ мулоқотда тадбиркорлар ўзларини қийнаётган муаммоларни очиқ айтди. Уларнинг таъкидлашича, сўнгги пайтларда турли идоралар — Давлат стандарти, Экология, темир йўл соҳасига масъул ташкилотлар ва бошқа назорат органлари томонидан юборилаётган хатлар, билдиришномалар ҳамда текширувлар сони сезиларли даражада кўпайган.
Бизнес вакилларининг айтишича, бундай ҳолат иш жараёнини мураккаблаштирмоқда. Тадбиркор маҳсулот ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатиш, савдо ҳажмини ошириш ёки янги иш ўринлари яратиш ўрнига кўп вақтини ҳужжат тайёрлаш, жавоб хати ёзиш ва турли идоралар талабларини бажаришга сарфлашга мажбур бўлмоқда.
Расмий статистик маълумотлар ҳам бу хавотирлар асоссиз эмаслигини кўрсатади. 2026 йилнинг январь-апрель ойларида текширувлар сони ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 26,5 фоизга ошган. Яъни текширувлар 51 962 тадан 65 737 тагача кўпайган.
Бу рақамлар бизнес учун жиддий сигнал ҳисобланади. Чунки ҳар бир текширув тадбиркор учун вақт, маблағ ва ишчи ресурс талаб қилади. Айниқса кичик ва ўрта бизнес учун бундай бюрократик юк янада оғирроқ сезилади.
Тадбиркорлар асосий муаммолардан бири сифатида билдиришномаларнинг кескин ва ултиматив мазмунда келаётганини кўрсатмоқда. Айрим ҳолларда бизнесдан 10 кун ичида жавоб бериш талаб қилинади, акс ҳолда текширув ўтказилиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирилади. Бу эса тадбиркорда ортиқча босим ва хавотир уйғотади.
Яна бир жиддий масала — турли инспекциялар вазифаларининг бир-бирини такрорлаши. Бизнес вакилларининг фикрича, айрим ҳолларда бир хил ёки ўхшаш талаблар бир нечта идора томонидан қайта-қайта сўралади. Натижада тадбиркор бир масала бўйича бир неча марта ҳисобот беришга мажбур бўлади.
Бу эса нафақат вақтни олади, балки молиявий харажатларни ҳам оширади. Ҳужжат тайёрлаш, мутахассис жалб қилиш, ҳисоботларни тўғри расмийлаштириш ва текширувларга тайёргарлик кўриш бизнес учун қўшимча юк бўлиб тушади.
Тадбиркорлар давлат назорати кераклигини инкор этмаяпти. Албатта, сифат, хавфсизлик, экология ва қонун талабларига риоя қилиниши муҳим. Аммо назорат тизими адолатли, аниқ, шаффоф ва такрорий босимсиз бўлиши керак.
Бизнес вакилларининг асосий талаби ҳам шундан иборат: текширувлар ортиқча тўсиққа айланмасин, идоралар ўртасидаги вазифалар аниқ тақсимлансин, тадбиркордан бир хил маълумот қайта-қайта талаб қилинмасин.
Шунингдек, назорат органлари юборган ҳар бир билдиришнома очиқ, тушунарли ва ҳуқуқий асосга эга бўлиши кераклиги таъкидланмоқда. Тадбиркор қайси талаб нима учун қўйилаётганини, қандай ҳужжат асосида жавоб бериши лозимлигини аниқ билиши зарур.
Барқарор бизнес муҳитини сақлаб қолиш учун давлат ва тадбиркор ўртасида ишончли мулоқот муҳим. Агар назорат тизими фақат жазолаш ёки қўрқитиш механизми сифатида қабул қилинса, бу инвестиция муҳитига ҳам, ишбилармонлик фаоллигига ҳам салбий таъсир кўрсатади.
Бугунги кунда тадбиркорлар учун энг муҳим нарса — олдиндан тушунарли қоидалар, ортиқча бюрократиясиз ишлаш имконияти ва барқарор муҳит. Чунки бизнес режа билан ишлайди, кутилмаган босим билан эмас.
Қисқаси, тадбиркорлар назоратга қарши эмас, тартибсиз ва такрорий босимга қарши. Энди асосий вазифа — текширувларни шаффоф, адолатли ва бизнесни бўғмайдиган тизимга айлантириш. Бизнес нафас олса, иқтисодиёт ҳам югуради.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
