O‘zbekistonda tadbirkorlar davlat nazorat organlari tomonidan tekshiruvlar, ogohlantirish xatlari va turli talablar soni ortib borayotganidan xavotir bildirmoqda. Biznes vakillarining fikricha, nazorat tizimida shaffoflik yetishmasa, bu holat tadbirkorlik muhitiga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
Savdo-sanoat palatasida bo‘lib o‘tgan ochiq muloqotda tadbirkorlar o‘zlarini qiynayotgan muammolarni ochiq aytdi. Ularning ta’kidlashicha, so‘nggi paytlarda turli idoralar — Davlat standarti, Ekologiya, temir yo‘l sohasiga mas’ul tashkilotlar va boshqa nazorat organlari tomonidan yuborilayotgan xatlar, bildirishnomalar hamda tekshiruvlar soni sezilarli darajada ko‘paygan.
Biznes vakillarining aytishicha, bunday holat ish jarayonini murakkablashtirmoqda. Tadbirkor mahsulot ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, savdo hajmini oshirish yoki yangi ish o‘rinlari yaratish o‘rniga ko‘p vaqtini hujjat tayyorlash, javob xati yozish va turli idoralar talablarini bajarishga sarflashga majbur bo‘lmoqda.
Rasmiy statistik ma’lumotlar ham bu xavotirlar asossiz emasligini ko‘rsatadi. 2026 yilning yanvar-aprel oylarida tekshiruvlar soni o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 26,5 foizga oshgan. Ya’ni tekshiruvlar 51 962 tadan 65 737 tagacha ko‘paygan.
Bu raqamlar biznes uchun jiddiy signal hisoblanadi. Chunki har bir tekshiruv tadbirkor uchun vaqt, mablag‘ va ishchi resurs talab qiladi. Ayniqsa kichik va o‘rta biznes uchun bunday byurokratik yuk yanada og‘irroq seziladi.
Tadbirkorlar asosiy muammolardan biri sifatida bildirishnomalarning keskin va ultimativ mazmunda kelayotganini ko‘rsatmoqda. Ayrim hollarda biznesdan 10 kun ichida javob berish talab qilinadi, aks holda tekshiruv o‘tkazilishi mumkinligi haqida ogohlantiriladi. Bu esa tadbirkorda ortiqcha bosim va xavotir uyg‘otadi.
Yana bir jiddiy masala — turli inspeksiyalar vazifalarining bir-birini takrorlashi. Biznes vakillarining fikricha, ayrim hollarda bir xil yoki o‘xshash talablar bir nechta idora tomonidan qayta-qayta so‘raladi. Natijada tadbirkor bir masala bo‘yicha bir necha marta hisobot berishga majbur bo‘ladi.
Bu esa nafaqat vaqtni oladi, balki moliyaviy xarajatlarni ham oshiradi. Hujjat tayyorlash, mutaxassis jalb qilish, hisobotlarni to‘g‘ri rasmiylashtirish va tekshiruvlarga tayyorgarlik ko‘rish biznes uchun qo‘shimcha yuk bo‘lib tushadi.
Tadbirkorlar davlat nazorati kerakligini inkor etmayapti. Albatta, sifat, xavfsizlik, ekologiya va qonun talablariga rioya qilinishi muhim. Ammo nazorat tizimi adolatli, aniq, shaffof va takroriy bosimsiz bo‘lishi kerak.
Biznes vakillarining asosiy talabi ham shundan iborat: tekshiruvlar ortiqcha to‘siqqa aylanmasin, idoralar o‘rtasidagi vazifalar aniq taqsimlansin, tadbirkordan bir xil ma’lumot qayta-qayta talab qilinmasin.
Shuningdek, nazorat organlari yuborgan har bir bildirishnoma ochiq, tushunarli va huquqiy asosga ega bo‘lishi kerakligi ta’kidlanmoqda. Tadbirkor qaysi talab nima uchun qo‘yilayotganini, qanday hujjat asosida javob berishi lozimligini aniq bilishi zarur.
Barqaror biznes muhitini saqlab qolish uchun davlat va tadbirkor o‘rtasida ishonchli muloqot muhim. Agar nazorat tizimi faqat jazolash yoki qo‘rqitish mexanizmi sifatida qabul qilinsa, bu investitsiya muhitiga ham, ishbilarmonlik faolligiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bugungi kunda tadbirkorlar uchun eng muhim narsa — oldindan tushunarli qoidalar, ortiqcha byurokratiyasiz ishlash imkoniyati va barqaror muhit. Chunki biznes reja bilan ishlaydi, kutilmagan bosim bilan emas.
Qisqasi, tadbirkorlar nazoratga qarshi emas, tartibsiz va takroriy bosimga qarshi. Endi asosiy vazifa — tekshiruvlarni shaffof, adolatli va biznesni bo‘g‘maydigan tizimga aylantirish. Biznes nafas olsa, iqtisodiyot ham yuguradi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
