Өзбекстанда кәсіпкерлер мемлекеттік бақылау органдары тарапынан жүргізілетін тексерулер, ескерту хаттары мен түрлі талаптар санының артып бара жатқанына алаңдаушылық білдіруде. Бизнес өкілдерінің пікірінше, бақылау жүйесінде ашықтықтың жетіспеуі кәсіпкерлік ортаға кері әсерін тигізуі мүмкін.
Сауда-өнеркәсіп палатасында өткен ашық диалогта кәсіпкерлер өздерін мазалаған мәселелерді ашық айтты. Олардың айтуынша, соңғы кездері түрлі мекемелер — Мемлекеттік стандарт, Экология, темір жол саласына жауапты ұйымдар және басқа да бақылау органдары тарапынан жіберілетін хаттар, хабарламалар мен тексерулер саны айтарлықтай көбейген.
Бизнес өкілдерінің айтуынша, мұндай жағдай жұмыс процесін қиындатуда. Кәсіпкер өнім өндіру, қызмет көрсету, сауда көлемін арттыру немесе жаңа жұмыс орындарын ашудың орнына уақытының көп бөлігін құжат дайындауға, жауап хат жазуға және түрлі мекемелердің талаптарын орындауға жұмсауға мәжбүр болуда.
Ресми статистикалық мәліметтер де бұл алаңдаушылықтың негізсіз емес екенін көрсетеді. 2026 жылдың қаңтар-сәуір айларында тексерулер саны өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 26,5 пайызға артқан. Яғни, тексерулер 51 962-ден 65 737-ге дейін көбейген.
Бұл сандар бизнес үшін маңызды сигнал болып табылады. Өйткені әрбір тексеру кәсіпкерден уақыт, қаражат және жұмыс ресурстарын талап етеді. Әсіресе шағын және орта бизнес үшін мұндай бюрократиялық жүк одан да ауыр сезіледі.
Кәсіпкерлер негізгі мәселелердің бірі ретінде хабарламалардың қатаң және ультимативті түрде келіп жатқанын атап өтті. Кейбір жағдайларда бизнестен 10 күн ішінде жауап беру талап етіледі, әйтпесе тексеру жүргізілуі мүмкін екені туралы ескертіледі. Бұл кәсіпкерде артық қысым мен үрей тудырады.
Тағы бір маңызды мәселе — түрлі инспекциялардың міндеттерінің бір-бірін қайталауы. Бизнес өкілдерінің пікірінше, кейде бірдей немесе ұқсас талаптар бірнеше мекеме тарапынан қайта-қайта сұралады. Нәтижесінде кәсіпкер бір мәселе бойынша бірнеше рет есеп беруге мәжбүр болады.
Бұл уақытты алып қана қоймай, қаржылық шығындарды да арттырады. Құжат дайындау, маман тарту, есептерді дұрыс ресімдеу және тексерулерге дайындық бизнес үшін қосымша жүк болып түседі.
Кәсіпкерлер мемлекеттік бақылаудың қажеттілігін жоққа шығармайды. Әрине, сапа, қауіпсіздік, экология және заң талаптарының сақталуы маңызды. Бірақ бақылау жүйесі әділ, нақты, ашық және қайталанатын қысымсыз болуы керек.
Бизнес өкілдерінің негізгі талабы да осы: тексерулер артық кедергіге айналмасын, мекемелер арасындағы міндеттер нақты бөлінсін, кәсіпкерден бірдей ақпарат қайта-қайта талап етілмесін.
Сондай-ақ, бақылау органдары жіберген әрбір хабарлама ашық, түсінікті және құқықтық негізге ие болуы керектігі атап өтілді. Кәсіпкер қай талаптың не үшін қойылып жатқанын, қандай құжат негізінде жауап беруі тиіс екенін нақты білуі қажет.
Тұрақты бизнес ортасын сақтап қалу үшін мемлекет пен кәсіпкер арасында сенімді диалог маңызды. Егер бақылау жүйесі тек жазалау немесе қорқыту механизмі ретінде қабылданса, бұл инвестициялық ортаға да, іскерлік белсенділікке де кері әсерін тигізеді.
Бүгінгі таңда кәсіпкерлер үшін ең маңыздысы — алдын ала түсінікті ережелер, артық бюрократиясыз жұмыс істеу мүмкіндігі және тұрақты орта. Өйткені бизнес жоспармен жұмыс істейді, күтпеген қысыммен емес.
Қысқасы, кәсіпкерлер бақылауға қарсы емес, ретсіз және қайталанатын қысымға қарсы. Ендігі негізгі міндет — тексерулерді ашық, әділ және бизнесті тұншықтырмайтын жүйеге айналдыру. Бизнес еркін тыныс алса, экономика да алға жылжиды.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
