2025 жыл Қытай үшін демографиялық майданда ауыр сигнал болды: елдегі туу деңгейі абсолютті тарихи минимумға түсті. ҚХР Мемлекеттік статистика басқармасының мәліметінше, халық саны төртінші жыл қатарынан қысқарып, 1 миллиард 404 миллион адамды құрады. Яғни, үлкен елде де халық саны "өздігінен" көбеймейді - экономика сияқты демография да есептеуді жақсы көреді.
Ресми деректер мынадай: 2025 жыл ішінде Қытайда 7,92 миллион нәресте дүниеге келді, 11,31 миллион адам қайтыс болды. Нәтижесінде ел халқы бір жыл ішінде 3,39 миллион адамға азайды. Басқаша айтқанда, туу мен өлім-жітім арасындағы айырмашылық теріс жағына ауысып, жалпы динамика "қысқарту" режимін жалғастырды.
Көрсеткіштер де жағдайдың қаншалықты күрделі екенін ашық айтады: әр мың тұрғынға шаққанда туу 5,63, ал өлім-жітім 8,04 құрады. CNN атап өткендей, 2025 жылдың қорытындысы бойынша бұл нәтиже - Қытай тарихындағы ең төменгі туу көрсеткіші ретінде тіркелді. Бұған дейін рекордтық төмен көрсеткіш 2023 жылы болған - әр мың адамға 6,39 туу. 2024 жылы қысқа мерзімді өсім байқалғаны айтылады, бірақ жаңа деректер оның тұрақты үрдіс емес, ерекшелік болғанын көрсетеді.
Сарапшылардың пікірінше, төмендеу бір күнде пайда болған "көңіл-күй" емес: 2016 жылдан бері туу дәйекті түрде төмендеп келеді. Мемлекет тарапынан ынталандыру шаралары - салық жеңілдіктері, балалары бар отбасыларға субсидиялар, әлеуметтік қолдау бағдарламалары іске қосылғанымен, демографиялық дағдарысты тез тоқтату әлі де қиын. Өйткені бұл мәселе тек ақшамен ғана емес, өмір сүру салты, жұмыс-өмір балансы, тұрғын үй бағасы, білім беру және бала күтімі шығындары сияқты факторлармен де байланысты.
CNN мәліметінше, ондаған жылдар бойы қолданылған "бір отбасы - бір бала" саясатының салдарын қысқа мерзімде жою өте қиын. Сарапшылар қартаюдың үдеуінен, еңбек ресурстарының азаюынан және экономикалық өсу қарқынына теріс қысымның күшеюінен алаңдаушылық білдіруде. Демография - бұл тек "қанша бала дүниеге келді?" деген сұрақ емес; ол болашақ жұмыс күшіне, нарық көлеміне, әлеуметтік шығындарға және мемлекеттің жалпы тұрақтылығына да әсер етеді.
Бір нәрсе анық: Қытай үшін алдағы жылдары демографиялық саясат "қосымша мәселе" емес, күн тәртібіне айналады. Ынталандыру тетіктері адамдардың өмірін шынайы жеңілдете алса - яғни бала тәрбиелеу мен отбасын құруды қиын емес, табиғи таңдау етсе - үрдісті бәсеңдетуге мүмкіндік туады. Әзірге цифрлар жай сөз емес: олар болашақтың қатаң, бірақ өте айқын ескертуі.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
