Мамлакатнинг иқтисодий салоҳияти, маданияти ва аҳоли ҳаётининг хавфсизлик даражасини кўрсатиб берувчи бош омиллардан бири — бу шубҳасиз, йўллардир. Йўл қопламасининг сифати тўғридан-тўғри автоҳалокатлар сонига ва инсонлар тақдирига дахлдор. Норвегия транспорт институти олимлари томонидан ўтказилган махсус илмий тадқиқотнинг хулосалари кишини сергак торттиради: нотекис, чуқурликлари кўп бўлган йўлларда бахтсиз ҳодисалар содир бўлиш хавфи равон ва сифатли қопламали магистралларга қараганда тахминан 20 фоизга юқори бўлади.
Сингапур — сайёрада йўл сифати бўйича мутлақ етакчи
Дунё аҳолиси шарҳи (World Population Review) рейтингига кўра, Сингапур йўл инфратузилмаси бўйича узоқ йиллардан буён сайёрамизда биринчи ўринни ҳеч кимга бермай келмоқда. Халқаро экспертлар йўл сифати индексини баҳолашда учта бош мезонга таянишади:
Йўл тўшамасининг умумий ҳолати ва равонлиги;
Тунги ёритиш тизимларининг мукаммаллиги;
Магистрал йўллар бўйидаги замонавий инфратузилма.
Бу митти орол-давлатда деярли бирорта ҳам носоз ёки абгор йўлни учратмайсиз. Маҳаллий йўл хизматлари мунтазам равишда таъмирлаш ва профилактика ишларини олиб боришади. Фақатгина ўтган йилнинг ўзида мазкур мақсадлар учун давлат бюджетидан нақд 12 миллиард доллар маблағ йўналтирилди. Энг эътиборли жиҳати, Сингапур йўллари интеллектуал «ақлли» бошқарув тизимлари билан жиҳозланган. Натижада, аҳоли зичлиги ўта юқори ва транспорт воситалари ҳаддан ташқари кўп бўлишига қарамай, мамлакат кўчаларида тирбандликлар деярли кузатилмайди.
Швейцария: Ҳар бир туннель ва кўприк қатъий назоратда
Глобал рейтингда иккинчи ўринни Ольп тоғлари бағрида жойлашган Швейцария ҳақли равишда эгаллаб турибди. Юқори сифат стандартлари ва тизимли мониторинг туфайли ушбу мамлакат дунёдаги энг намунали йўл тармоғини ярата олди. Жорий 2026 йилда ҳукумат йўл хўжалигини сақлаш ва модернизация қилиш учун 4 миллиард доллардан зиёд маблағ ажратди. Ушбу инвестициялар асосан янги трассалар қуриш, мавжудларини эксплуатация қилиш ва замонавийлаштиришга сарфланмоқда.
Швейцарияда назорат тизими ўта шафқатсиз ва аниқ ишлайди: юк машиналарининг вазни ва йўл ҳаракати хавфсизлиги қатъий кузатилади. Махсус хизматлар олдиндан тузилган режа-жадвал асосида ишлайди. Йўллар, ер ости туннеллари, кўприклар ва хавфсизлик тизимлари жиддий шикастланиш босқичига етмасдан туриб, тизимли равишда текширилади ва аниқланган кичик нуқсонлар ҳам зудлик билан бартараф этилади.
Экологик тоза асфальт ва инновациялар: Евроиттифоқ тажрибаси
Бугунги кунда йўл сифати индексининг энг замонавий мезонларидан бири — бу уларнинг экологияга зарар етказмаслигидир. Европа Иттифоқи давлатлари бу борада бутун дунёга ўрнак бўлмоқда. Европалик муҳандислар асфальт ётқизиш ва реконструкция қилиш ишларида қайта ишланган қурилиш чиқиндилари, эски бетон ва ҳатто иккиламчи пластмасса хомашёсидан фаол фойдаланишмоқда. Бу усул табиатга чиқариладиган углерод изини камайтириш билан бирга, қурилиш таннархини ҳам сезиларли даражада арзонлаштиради.
Йўл қурилиши соҳасидаги яна бир инқилобий тренд — паст ҳароратли ёки илиқ асфальт технологиясидир. Бунда кимёвий аралашма 110 дан 130 даражагача бўлган иссиқликда тайёрланади ва йўлга ётқизилади. Бу анъанавий иссиқ асфальтга қараганда 20–30 даража пастроқ демакдир. Мазкур технология ёқилғи энергиясини тежайди, ҳавога зарарли газлар чиқишини камайтиради ва энг муҳими, совуқ об-ҳаво шароитида ҳам сифатли йўл қуриш имконини беради.
Бундай илғор ва инновацион ёндашувларни Нидерландия, Швеция ва Дания каби давлатлар ҳаётига муваффақиятли татбиқ этмоқда. Афсуски, бу каби яшил лойиҳалар Африка ва Жанубий Осиёнинг қолоқ давлатларида жуда суст ривожланган. Бунга маҳаллий бюджетларнинг чеклангани ҳамда чиқиндиларни қайта ишлаш инфратузилмасининг мавжуд эмаслиги асосий тўсиқ бўлмоқда.
Сизнингча, Ўзбекистон шароитида йўлларнинг хизмат қилиш муддатини узайтириш учун қайси хориж тажрибасидан (масалан, пластик аралашмали асфальт ёки интеллектуал назорат) биринчи навбатда фойдаланиш керак?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
