Mamlakatning iqtisodiy salohiyati, madaniyati va aholi hayotining xavfsizlik darajasini ko‘rsatib beruvchi bosh omillardan biri — bu shubhasiz, yo‘llardir. Yo‘l qoplamasining sifati to‘g‘ridan to‘g‘ri avtohalokatlar soniga va insonlar taqdiriga daxldor. Norvegiya transport instituti olimlari tomonidan o‘tkazilgan maxsus ilmiy tadqiqotning xulosalari kishini sergak torttiradi: notekis, chuqurliklari ko‘p bo‘lgan yo‘llarda baxtsiz hodisalar sodir bo‘lish xavfi ravon va sifatli qoplamali magistrallarga qaraganda taxminan 20 foizga yuqori bo‘ladi.
Singapur — sayyorada yo‘l sifati bo‘yicha mutlaq yetakchi
Dunyo aholisi sharhi (World Population Review) reytingiga ko‘ra, Singapur yo‘l infratuzilmasi bo‘yicha uzoq yillardan buyon sayyoramizda birinchi o‘rinni hech kimga bermay kelmoqda. Xalqaro ekspertlar yo‘l sifati indeksini baholashda uchta bosh mezonga tayanishadi:
Yo‘l to‘shamasining umumiy holati va ravonligi;
Tungi yoritish tizimlarining mukammalligi;
Magistral yo‘llar bo‘yidagi zamonaviy infratuzilma.
Bu mitti orol-davlatda deyarli birorta ham nosoz yoki abgor yo‘lni uchratmaysiz. Mahalliy yo‘l xizmatlari muntazam ravishda ta’mirlash va profilaktika ishlarini olib borishadi. Faqatgina o‘tgan yilning o‘zida mazkur maqsadlar uchun davlat budjetidan naqd 12 milliard dollar mablag‘ yo‘naltirildi. Eng e’tiborli jihati, Singapur yo‘llari intellektual «aqlli» boshqaruv tizimlari bilan jihozlangan. Natijada, aholi zichligi o‘ta yuqori va transport vositalari haddan tashqari ko‘p bo‘lishiga qaramay, mamlakat ko‘chalarida tirbandliklar deyarli kuzatilmaydi.
Shveysariya: Har bir tunnel va ko‘prik qat’iy nazoratda
Global reytingda ikkinchi o‘rinni Olp tog‘lari bag‘rida joylashgan Shveysariya haqli ravishda egallab turibdi. Yuqori sifat standartlari va tizimli monitoring tufayli ushbu mamlakat dunyodagi eng namunali yo‘l tarmog‘ini yarata oldi. Joriy 2026 yilda hukumat yo‘l xo‘jaligini saqlash va modernizatsiya qilish uchun 4 milliard dollardan ziyod mablag‘ ajratdi. Ushbu investitsiyalar asosan yangi trassalar qurish, mavjudlarini ekspluatatsiya qilish va zamonaviylashtirishga sarflanmoqda.
Shveysariyada nazorat tizimi o‘ta shafqatsiz va aniq ishlaydi: yuk mashinalarining vazni va yo‘l harakati xavfsizligi qat’iy kuzatiladi. Maxsus xizmatlar oldindan tuzilgan reja-jadval asosida ishlaydi. Yo‘llar, yer osti tunnellari, ko‘priklar va xavfsizlik tizimlari jiddiy shikastlanish bosqichiga yetmasdan turib, tizimli ravishda tekshiriladi va aniqlangan kichik nuqsonlar ham zudlik bilan bartaraf etiladi.
Ekologik toza asfalt va innovatsiyalar: Yevroittifoq tajribasi
Bugungi kunda yo‘l sifati indeksining eng zamonaviy mezonlaridan biri — bu ularning ekologiyaga zarar yetkazmasligidir. Yevropa Ittifoqi davlatlari bu borada butun dunyoga o‘rnak bo‘lmoqda. Yevropalik muhandislar asfalt yotqizish va rekonstruksiya qilish ishlarida qayta ishlangan qurilish chiqindilari, eski beton va hatto ikkilamchi plastmassa xomashyosidan faol foydalanishmoqda. Bu usul tabiatga chiqariladigan uglerod izini kamaytirish bilan birga, qurilish tannarxini ham sezilarli darajada arzonlashtiradi.
Yo‘l qurilishi sohasidagi yana bir inqilobiy trend — past haroratli yoki iliq asfalt texnologiyasidir. Bunda kimyoviy aralashma 110 dan 130 darajagacha bo‘lgan issiqlikda tayyorlanadi va yo‘lga yotqiziladi. Bu an’anaviy issiq asfaltga qaraganda 20–30 daraja pastroq demakdir. Mazkur texnologiya yoqilg‘i energiyasini tejaydi, havoga zararli gazlar chiqishini kamaytiradi va eng muhimi, sovuq ob-havo sharoitida ham sifatli yo‘l qurish imkonini beradi.
Bunday ilg‘or va innovatsion yondashuvlarni Niderlandiya, Shvetsiya va Daniya kabi davlatlar hayotiga muvaffaqiyatli tatbiq etmoqda. Afsuski, bu kabi yashil loyihalar Afrika va Janubiy Osiyoning qoloq davlatlarida juda sust rivojlangan. Bunga mahalliy budjetlarning cheklangani hamda chiqindilarni qayta ishlash infratuzilmasining mavjud emasligi asosiy to‘siq bo‘lmoqda.
Sizningcha, O‘zbekiston sharoitida yo‘llarning xizmat qilish muddatini uzaytirish uchun qaysi xorij tajribasidan (masalan, plastik aralashmali asfalt yoki intellektual nazorat) birinchi navbatda foydalanish kerak?
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
