20 январ куни Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавров 2025 йилдаги дипломатик фаолият якунлари бўйича матбуот анжуманида чиқиш қилди. Associated Press унинг нутқидаги энг муҳим нуқталарни жамлади. Лавровнинг баёнотларида бир вақтнинг ўзида ҳам Арктика, ҳам НАТО келажаги, ҳам Украинадаги уруш бўйича музокаралар, ҳам АҚШ билан муносабатларга доир қаттиқ таъкидлар бор.
Гренландия, НАТО ва “қоидалар” баҳси
Лавров АҚШ президентининг Гренландияга доир даъволари НАТОда “чуқур инқироз” аломатларини кўрсатиши мумкинлигини айтди. Унинг фикрича, бу ҳолат альянснинг ягона ҳарбий-сиёсий блок сифатида сақланиб қолишини шубҳа остига қўяди. Ҳатто, Лавров таъбири билан айтганда, “НАТОнинг бир аъзоси бошқа бир аъзога қарши чиқиши мумкин бўлган сценарий” ҳақида ҳам гап кетмоқда.
Шу ўринда у Доналд Трамп ҳаракатлари Ғарб кўп йиллар давомида илгари суриб келган “қоидаларга асосланган глобал тартиб” концепциясини тескари айлантирганини таъкидлади. Лавров киноя билан: эндиликда қоидаларни “коллектив Ғарб” эмас, балки унинг фақат битта вакили ёзмоқда, деди. Бу эса Европа учун жиддий “ларза” бўлгани, Евро-атлантика хавфсизлик ва ҳамкорлик концепцияси эса ўзини оқламагани ҳақида фикр билдирди.
У, шунингдек, Даниянинг Гренландия устидан назорати “мўстамлакачилик давридан қолган мерос” эканини даъво қилди ва “Гренландия Даниянинг табиий қисми эмас” деган нуқтани ҳам қўшимча қилди. Бироқ Трамп томонидан Россия ва Хитой оролга таҳдид солиши мумкинлиги ҳақидаги гаплар қатъий рад этилди: Лавров “бизда бу билан ҳеч қандай алоқа йўқ”, дея таъкидлаб, вазиятни кузатиш ва кейин хулоса чиқаришини билдирди.
Трампнинг “Тинчлик кенгаши” ташаббуси
Москва ташқи сиёсати устувор йўналишлари муҳокама қилинган анжуманда Лавров Трампнинг “Тинчлик кенгаши” ғоясига эҳтиёткорона ижобий муносабат билдирди. Дастлаб бу механизм Ғазодаги Исроил–Ҳамас урушига ечим топиш мақсадида кўрилгани, кейинроқ эса бошқа глобал инқирозларни ҳам қамраб оладиган — ҳатто БМТга рақобатчи бўлиши мумкин бўлган — кенгроқ мандатга эга тузилма сифатида шаклланиб бораётгани айтилди.
Кремль бу таклифни ўрганаётгани ва Вашингтондан қўшимча тафсилотларни кутаётгани қайд этилди. Лавровнинг таъбирича, бу ташаббус АҚШ ташқи сиёсат фалсафасидан қатъи назар, ҳамкорликка тайёр давлатлар гуруҳини бирлаштириш зарурлигини англаб етаётганини кўрсатади.
Украина бўйича музокаралар ва кескин шартлар
Лавров Трампнинг Украинадаги жангларни тўхтатиш бўйича музокара ташаббусларини мақтагани ҳам алоҳида эътиборли бўлди. У АҚШни Ғарб давлатлари орасида “Россия манфаатларини инобатга олиш зарурлигини тушунган” ва инқирознинг илдиз сабабларини ҳисобга олган ҳолда таклифлар қилган “ягона мамлакат” сифатида таърифлади.
Бироқ у Киев ва Европадаги иттифоқчилар АҚШнинг сулҳ таклифларига ўзгартиш киритишга уринганини танқид қилди. Лавров айтишича, Аляскадаги саммитда Владимир Путин қабул қилган Трампнинг дастлабки таклифида “Украинада рус тилида сўзлашувчиларни ҳамда Москва билан алоқадор Украина православ черковини ҳимоя қилиш чоралари” бўлган, аммо кейинги версиялардан бу бандлар олиб ташланган. Москва бундай ўзгаришларни қабул қилмаслигини очиқ билдирди.
“Киев режимига яна бир бор нафас ростлаб, қайта қуролланиш имконини берадиган ҳашаматга йўл қўймаймиз”, деган гап Лавров нутқидаги энг қаттиқ нуқталардан бири сифатида янгради.
Шу билан бирга, у Европа етакчилари билан алоқаларни тўлиқ истисно қилмаслигини айтди, аммо европаликлар Россияга нисбатан “нафратга чуқур ботиб кетгани” сабаб бирор масалада келишиш қийин бўлиши мумкинлигини қўшимча қилди.
«Улар (европаликлар) Россияга нисбатан нафратга шу қадар чуқур ботиб кетганки, эҳтимол, улар билан бирор масалада келишишнинг иложи бўлмайди», дея қўшимча қилди Лавров.
Мадуро, танкер ва ядровий шартнома мавзуси
Лавров Венесуэла етакчиси Николас Мадуронинг қўлга олиниб, мамлакатдан олиб чиқиб кетилгани ҳақида кескин баёнот берди ва буни “қўпол ҳарбий аралашув” деб атади. У, шунингдек, Куба ҳамда Лотин Америкаси ва Кариб ҳавзасидаги бошқа давлатларга нисбатан таҳдидлар янграётганини ҳам тилга олди.
«Биз мисли кўрилмаган воқеаларга гувоҳ бўлдик: АҚШ томонидан Венесуэлага қарши қўпол қуролли бостириб кириш, ўнлаб ҳалок бўлганлар ва ярадорлар… Шунингдек Венесуэланинг қонуний президенти Николас Мадуро ва унинг турмуш ўртоғининг қўлга олиниб, мамлакатдан олиб чиқиб кетилиши. Бу ҳаракатлар билан бир вақтда Куба ҳамда Лотин Америкаси ва Кариб ҳавзаси минтақасидаги бошқа давлатларга нисбатан таҳдидлар янграмоқда», деган Лавров.
Бундан ташқари, АҚШ томонидан январ ойининг дастлабки кунларида мусодара қилинган Россия байроғи остидаги танкердаги икки россиялик денгизчининг озод этилишини Москва ҳали ҳам кутаётгани айтилди.
Ядровий қуролларни назорат қилиш бўйича “Янги СТАРТ” шартномаси масаласи ҳам кўтарилди: Лавровнинг айтишича, келаси ойда унинг муддати тугайди, аммо Вашингтон ундаги чекловларга яна бир йил амал қилиш ҳақидаги Путин таклифини қабул қилмаган.
Шунга қарамай, Лавров Россия миллий манфаатларга ўзаро ҳурмат асосида АҚШ билан мулоқотни давом эттиришга тайёр эканини таъкидлади.
«Россия миллий манфаатларга ўзаро ҳурмат асосида АҚШ билан мулоқотни давом эттиришга тайёр», деди у.
У Саудиядаги музокараларда Марко Рубио “манфаатлар мос келган жойда ҳамкорлик қилиш ва келишмовчиликларни кескин қарама-қаршиликка айлантирмаслик керак” деган мазмунда фикр билдирганини эслаб ўтди ва бу ёндашувни тўлиқ қўллаб-қувватлашини айтди.
Хулоса қилиб айтганда, Лавровнинг матбуот анжумани бир нарсани кўрсатди: Москва 2026 йилга кириб борар экан, Арктикадан тортиб Украинагача, Лотин Америкасидан тортиб ядровий шартномаларгача бўлган майдонда қатъий позицияни сақлашини, айрим йўналишларда эса АҚШ билан музокара учун эшикни ёпмаслигини намойиш қилди.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
