Бир ҳафта аввал Виктория Боня томонидан Владимир Путинга йўлланган видеомурожаат қисқа вақт ичида Россия медиамаконида катта резонанс келтириб чиқарди. Бир қарашда бу оддий блогер чиқишига ўхшаши мумкин, аммо воқеалар ривожи бу масаланинг анча чуқур қатламларга эга эканини кўрсатди.
Боня феномени: шоу-бизнесдан сиёсий майдонга
Боня 2000-йиллар ўртасида Дом-2 орқали танилган, кейин эса ижтимоий тармоқларда катта аудитория тўплаган шахс сифатида шаклланган. Бугун у Монакода яшаса-да, унинг миллионлаб кузатувчилари бор ва у медиа майдонда фаол таъсирга эга фигура ҳисобланади.
Бироқ унинг имижи фақат блогер ёки шоумен билан чекланмайди. У бир неча марта конспирологик назариялар, жумладан пандемия давридаги 5G ва вакцина ҳақидаги баҳсли фикрларни илгари сургани билан ҳам танилган. Бу эса унинг жамоатчиликдаги қабул қилинишига икки хил қарашни шакллантирган: бир томон уни мустақил фикрли инфлюенсер деб билса, бошқалар уни популист ва ишончсиз манба сифатида кўради.
Мурожаат мазмуни: қўрқув ва «девор» ҳақидаги тезис
Боня ўз мурожаатида жамиятдаги асосий муаммо сифатида қўрқув муҳитини кўрсатди. Унинг таъкидлашича, нафақат оддий фуқаролар, балки блогерлар, артистлар ва ҳатто амалдорлар ҳам президентдан чўчийди. У бу ҳолатни нотўғри деб баҳолаб, «халқ ва президент ўртасида девор пайдо бўлгани»ни айтди.
«Владимир Владимирович, сиздан қўрқишади. Халқ сиздан қўрқади, блогерлар, артистлар қўрқади, губернаторлар сиздан қўрқади. Сиз эса мамлакатимиз президентисиз. Биз қўрқишимиз керак эмас деб ўйлайман», – деганди блогер.
Шу билан бирга, у мамлакатдаги қатор муаммолар — табиий офатлар, экологик муаммолар, иқтисодий қийинчиликлар ва интернет чекловлари ҳақида гапириб, бу маълумотлар юқори даражага тўлиқ етказилмаётганини илгари сурди. Муҳими, Боня ўз чиқишида президентни танқид қилиш билан бирга, уни кучли сиёсатчи сифатида қўллаб-қувватлашини ҳам таъкидлади. Бу иккиёқлама позиция унинг мурожаатини янада мураккаб ва баҳсли қилди.
Кремл реакцияси: эҳтиёткор ва дипломатик ёндашув
Дмитрий Песков бу масалага жавоб берар экан, мурожаатда кўтарилган мавзулар инкор этилмаганини, аксинча улар бўйича ишлар олиб борилаётганини билдирди. Бу реакция кескин эмас, балки вазмин ва дипломатик характерга эга бўлди.
«Ушбу мурожаат муаллифининг ушбу масалаларни катта қизиқиш билан қайд этгани – ҳа, ҳақиқатан ҳам, булар жуда шов-шувли мавзулар, аммо адолат юзасидан айтадиган бўлсак, улар бўйича катта ишлар олиб борилмоқда, кўп сонли одамлар жалб этилган ва буларнинг барчаси эътибордан четда қолмаган», – деган Песков.
Шу билан бирга, Бонянинг ўзи ҳам Кремлнинг жавобини ижобий қабул қилиб, миннатдорчилик билдиргани вазиятни янада қизиқарли тусга киритди. У ўз чиқишини буюртма эмас, балки шахсий позиция сифатида таърифлади ва буни «қадриятлар» билан боғлади.
Медиа ва блогерлар ҳужуми: ахборот майдонидаги босим
Расмий реакция нисбатан мулойим бўлганига қарамай, Кремлга яқин медиа ва блогерлар Боняга нисбатан кескин танқидлар йўналтирди. Жумладан, Владимир Соловьёв унинг энг фаол танқидчисига айланди. У Боняни ташқи кучлар таъсирида ҳаракат қилувчи шахс сифатида тасвирлаб, ҳатто ҳуқуқий баҳолаш масаласини кўтарди.
Бошқа блогерлар ва сиёсатчилар ҳам уни «сотилган», «саводсиз» ёки «сиёсий ўйин қуроли» сифатида талқин қилди. Ижтимоий тармоқларда эса ботлар орқали оммавий изоҳлар ёзилгани ҳақида маълумотлар тарқалди. Бу ҳолат ахборот уруши элементларини ҳам кўрсатиб берди.
Боня жавоби: қарши ҳужум ва суд таҳдиди
Боня бу танқидларга жавобсиз қолмади. У Владимир Соловьёв ва бошқа танқидчиларга қарши судга мурожаат қилиш ниятини билдирди. Шунингдек, у аёлларга нисбатан эфирларда айтилган ҳақоратларни танқид қилиб, буни «анъанавий қадриятлар»га зид деб атади.
Унинг чиқишлари эмоционал тус олди — ҳатто кўз ёшлари билан қилинган видеолар ҳам жамоатчиликка таъсир қилди. Кейинчалик у сунъий интеллект ёрдамида тайёрланган видеолар орқали ўзини «курашувчи» образда кўрсатишга уринди.
«Жонимга тегди», – дейди Боня видеода.
Халқаро эътибор: сигнал ёки тасодиф?
Бонянинг мурожаати нафақат Россияда, балки халқаро ОАВда ҳам ёритилди. BBC, CNN ва The Guardian каби нашрлар бу воқеани Россия жамиятидаги кайфият ўзгаришлари билан боғлади.
Айрим экспертлар фикрича, Бонянинг чиқиши янги аудиторияни сиёсий муҳокамаларга жалб қилмоқда. Бу эса анъанавий мухолифат доирасидан ташқаридаги ижтимоий қатламларни ҳам фаоллаштириши мумкин.
«Боня мухолифат лагерига илгари у ерда бўлмаган мутлақо янги аудиторияни жалб қилмоқда», – дея сиёсатшунос ва Путиннинг собиқ спичрайтери Аббас Галлямовнинг сўзларини келтиради The Guardian.
Боня Ғарбдаги ва мухолифатчи нашрларга ҳам жавоб қайтарди. Кремлнинг муносабатидан кейин ёзган видеосида у ўзи ҳақидаги материалларни BBC ва «Дожд» нашрларида кўрганини айтиб, мухолифатни назарда тутган ҳолда ўзини «бунга аралаштирмаслик»ни сўради.
«Мени у ерга аралаштирманг, илтимос, мен сизлар билан эмасман, мен – халқ биланман, мен – халқ ичидаман», – деган Боня.
Хулоса: инфлюенсерлар даврида сиёсатнинг янги юзи
Бу воқеа оддий блогер чиқиши эмас, балки замонавий ахборот маконида инфлюенсерлар қандай роль ўйнаётганини кўрсатадиган кейсдир. Боня сиёсий актор эмас, аммо унинг аудиторияси ва таъсири уни де-факто жамоат фикри иштирокчисига айлантирмоқда.
Шу билан бирга, бу ҳолат давлат, медиа ва жамоатчилик ўртасидаги муносабатлар қанчалик нозик эканини ҳам очиб берди. Бир видеомурожаат ортидан юзага келган реакциялар занжири шуни кўрсатадики, ахборот асрида ҳар бир сўз катта сиёсий ва ижтимоий оқибатларга олиб келиши мумкин.
Қисқаси, бу ҳикоя ҳали тугамаган сериалга ўхшайди. Энг қизиғи — кейинги серияларда нима бўлишини ҳеч ким аниқ билмайди.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
