10:08 / 12.09.2020
742

Янги таҳрирдаги Меҳнат кодекси лойиҳасида қандай янгиликлар акс этмоқда?

Янги таҳрирдаги Меҳнат кодекси лойиҳасида қандай янгиликлар акс этмоқда?
Меҳнат кодекси меҳнатга оид муносабатларни тартибга солишга хизмат қиладиган асосий қонун ҳисобланади. Лекин, қабул қилинганига 25 йил тўлган мазкур кодекс бугунги кун талабига жавоб бермай қолди, деб ёзади Қонунчилик палатасининг Меҳнат ва ижтимоий масалалар қўмитаси раиси Мавлудахон Хўжаева.

Унинг сўзларига кўра, кодексда фуқароларни меҳнат фаолиятига жалб қилишнинг янги турли хил шаклларининг фаол ривожланиши каби бир қатор масалалар ҳисобга олинмаган.

Мавлудахон Хўжаева
“Амалдаги кодекс 294 моддадан иборат бўлиб, унда ишламайдиган ҳаволаки нормалар ҳам талайгина. Сўнгги йилларда меҳнат бозоридаги вазият ҳам ўзгарди, қабул қилинган соҳага оид қатор норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида кўпгина янги институтларни, янги механизмларнинг амалиётга киритилганлиги кодексни янги таҳрирда қабул қилиш заруратини туғдирди”, - дейди у.

Юқоридагиларни ҳисобга олган ҳолда, ҳукумат томонидан тегишли вазирлик ва ташкилотлар иштирокида “Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексини тасдиқлаш ҳақида”ги қонун лойиҳаси ишлаб чиқилди.

Янги таҳрирдаги Меҳнат кодекси лойиҳаси 2 қисм, 34 боб ва 621 моддадан иборат.
Қонун лойиҳасининг асосий жиҳати у тўғридан тўғри ишлайдиган хусусиятга эга бўлиб, қўшимча қонуности ҳужжатларни қабул қилишни талаб қилмайди.

Қайд этилишича, лойиҳада иш берувчи субъектлар сифатида мулкий ва идоравий мансублигидан қатъи назар ташкилотлар, ёллаш ҳуқуқига эга бўлган ташкилотларнинг алоҳида таркибий бўлинмалари ҳамда жисмоний шахслар белгиланмоқда. Мазкур қоиданинг белгиланиши ишчи ўринларининг кўпайишига, норасмий секторда фаолият олиб борувчи шахсларнинг қисқаришига ҳамда уларнинг ҳуқуқларини доимий равишда ҳимоя қилинишига олиб келади.

Меҳнат соҳасидаги ижтимоий шерикликка оид алоҳида бўлимда мазкур муносабатларнинг ҳуқуқий асоси очиб берилмоқда. Ижтимоий шериклик ходимлар, иш берувчилар, ижро этувчи ҳокимият органлари ўртасидаги меҳнат ва у билан бевосита боғлиқ бўлган иш берувчилар ва ходимлар манфаатларини мувофиқлаштиришдаги ҳамкорликни таъминлашга қаратилган тизимни назарда тутади.

Лойиҳада ногиронлиги бўлган шахсларнинг, ўриндошлик асосида ишловчиларнинг, касаначилар меҳнатининг, масофадан ишловчи ходимларнинг, шунингдек, навбатчилик услубида ишлаётган шахслар меҳнатини тартибга солишнинг ўзига хос хусусиятлари батафсил баён этилмоқда.

Бугунги кунда иш берувчи ходимнинг ишлаш даражасидан қатъи назар, унинг пенсия ёшига тўлиши муносабати билан меҳнат шартномасини бекор қилиши ҳолатлари мавжуд. Бу Халқаро меҳнат ташкилотининг Меҳнат ва бандлик соҳасидаги камситишларни бартараф этиш тўғрисидаги конвенциясига мос келмайди. Шунинг учун лойиҳада ходимнинг пенсия ёшига тўлиши муносабати билан меҳнат шартномасини бекор қилиш асоси чиқариб ташланмоқда.

Шунингдек, мослаштирилган иш вақти режими белгиланаётгани қонун лойиҳасининг муҳим жиҳатларидан. Бу маълум бир ходимлар ёки ташкилотнинг таркибий бўлинмаларидаги ходимлар гуруҳлари учун иш кунининг бошланиши, тугаши ва умумий иш куни муддатини ходимнинг ўзига тартибга солишга рухсат этган ҳолда иш вақтини ташкил этиш усули ҳисобланади.

Амалдаги кодексда бўлмаган иш билaн тaьминлaш жaрaёнлaрини рaқaмлaштириш, электрoн мeҳнaт дaфтaрчaлaрини юритиш, мeҳнaт шaртнoмaлaрини тузиш вa ягoнa мaьлумoт бaзaсидa рўйxaтдaн ўткaзиш мexaнизмлaри очиб берилмоқда.

Мeҳнaт шaртнoмaсининг ўзи билaн нaзaрдa тутилгaн aсoслaр бўйичa мeҳнaт шaртнoмaлaри бeкoр қилиниши мумкин бўлгaн xoдимлaр дoирaси масофавий-ишчилaр, уйда ишловчилар, яккa тaртибдaги тадбиркорларда ишлайдиган ишчилaр, уй хизматчилари ҳисобига кeнгaйтириляпти.

Коронавирус пaндeмиясигa қaрши чoрa-тaдбирлaрни aмaлгa oширишдaн oлингaн сaбoқлaрни ҳисoбгa oлгaн ҳoлдa, xoдимгa қисмaн иш ҳaқи билaн, лeкин энг кaм иш ҳaқидaн кaм бўлмaгaн тaътил бeриш имкoниятини бeлгилaйдигaн, шунингдeк, иш ҳaқи тўлaнмaгaн тaътилни 6 oйгaчa узaйтирaдигaн меъёрлaрни жoрий этиш кўздa тутилмоқда.

Лойиҳада сўнги йилларда соҳага оид қабул қилинган бир қатор норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ҳисoбгa oлгaн ҳoлдa индивидуaл мeҳнaт мунoсaбaтлaри вa жaмoaтчилик мунoсaбaтлaрини тaртибгa сoлиш билaн бoғлиқ бўлган ҳуқуқий меъёрлaр тўплaнгaн. Шунингдек, Мeҳнaт кoдeксининг қoидaлaрини xaлқaрo ҳуқуқ меъёрлaригa, шу жумлaдaн, Ўзбeкистoн Рeспубликaси тoмoнидaн рaтификaция қилингaн xaлқaрo шaртнoмaлaргa, фуқaрoлик, oилaвий вa бoшқa бир қaтoр ҳуқуқ сoҳaлaри тўғрисидaги қoнун ҳужжaтлaригa мувoфиқлaштирилмоқда.

Умуман айтганда, ушбу ҳужжат мазкур соҳадаги қатор муаммоларни, меҳнат бозоридаги вазиятни инобатга олиб, бозор иқтисодиёти талабларидан келиб чиққан ҳолда, қонуний ҳал қилишда ҳуқуқий асос бўлиб хизмат қилади, дейди Мавлудахон Хўжаева.
Ctrl
Enter
Хато топдИнгизми?
Иборани ажратиб Ctrl+Enter тугмасини босинг
Фикрлар (0)