Дүние жүзінде 2022 жылдан бері туу көрсеткіштері көптеген аймақтарда төмендеп жатқанына қарамастан, адамзаттың саны өсуде. БҰҰ бағалауы бойынша, 2022 жылдың 15 ноябрінде әлем халқы 8 миллиардқа жетсе, 2025 жылға қарай жалпы сан 8,232 миллиардқа жуықтады.
Инфографикада БҰҰ деректеріне негізделген елдер бойынша демографиялық көрініс өте айқын көрінеді: өсу "картасында" негізгі салмақ Азия мен Африкаға қарай жылжуда. Бүгінде Үндістан халық саны бойынша бірінші орынды нығайтып, 1,5 миллиардтық межеге жақындап келеді. Бір қызығы, туу қарқыны өзін-өзі өтеу деңгейінен төмен болса да, Үндістанда жалпы халық саны әлі де өсуде: UNFPA деректері бойынша 2025 жылға арналған жалпы туу коэффициенті бір әйелге 1,9-ды құрайды, ал өмір сүру ұзақтығы ерлерде 71, әйелдерде 74 жасты құрайды.
Қытай әлі де 1,4 миллиардтан астам халқымен екінші орында. Бірақ онда демографиялық "бағыт" басқаша: халықтың қартаюы мен туудың төмендігіне байланысты өсім баяулап, төмендеу үрдісі күшейіп келеді. Сондықтан 2023 жылдың апрелінде Үндістан халқы Қытаймен теңеліп, кейін артта қалғаны БҰҰ-ның саяси брифі деңгейінде де ерекше атап өтілді.
Үшінші орында АҚШ тұр: 2025 жылға арналған UNFPA бақылау тақтасында ел халқының саны 347,3 миллион деп көрсетілген. Бірақ ұзақ мерзімді болжамдар тағы бір "үлкен бетбұрысты" көрсетеді: 2050 жылдарға қарай Нигерия АҚШ-ты басып озуы мүмкін. БҰҰ материалдарында Нигерия халқының өсімі мен жас құрамы осы сценарийдің негізгі себептері ретінде келтіріледі.
Еуропадағы жағдай өте күрделі: кейбір елдерде халық санының азаюы мен орташа жастың өсуі "бір уақыттағы екі қысымға" айналды. Италия мен Грекия сияқты елдер қартаю қарқыны жоғары аймақтар қатарында аталады - бұл еңбек нарығына, әлеуметтік қамсыздандыруға және экономикалық белсенділікке ұзақ мерзімді әсер етеді.
Қысқасы, демографияның негізгі интригасы мынада: әлем халқы өсуде, бірақ өсудің орталығы мен қарқыны өзгеруде. Ертеңгі бәсекелестік те, мүмкіндік те жас тұрғындардың үлесі жоғары елдерде болады - сондықтан бұл сандар жай статистика емес, болашақтың жол картасы.
“Zamin”-ді Telegram-нан оқыңыз!
